بیشتر ورزشکارانی که حرکت های تکراری انجام می دهند، مانند دوندگان و کوهنوردان و یا فعالیت شان به گونه ای است که بخشی از پوست شان همواره در معرض سایش است مانند دوچرخه سواران، «ساییدگی پوست» و یا به تعبیر دیگر« عرق سوز» شدن را تجربه کرده اند. خوشبختانه این مشکل قابل پیشگیری است و در صورت بروز اگر به مرحله حاد نرسیده باشد به راحتی درمان می شود. از آنجا که حوزه کاری ما فعالیت های کوهستانی است در این مقاله به «ساییدگی پوست(عرق سوز) در کوهنوردی» می پردازیم.
ساییدگی پوست(عرق سوز) چیست؟
ساییدگی پوست نوعی تحریک پوستی است که در اثر سایش ایجاد میشود؛ سایش پوست با پوست یا پوست با لباس. این اصطکاک بهمرور باعث تحریک شدید پوست شده و در نهایت به آسیب آن میانجامد؛ بهگونهای که میتواند موجب بثورات پوستی، تاول یا زخم و دیگر آسیب ها شود. این مشکل را ما با نام عرق سوز نیز می شناسیم، به ویژه در برخی از نواحی بدن مانند کشاله ران و زیر بغل.
ساییدگی پوست(عرق سوز) تقریبا در هر فعالیتی که با حرکات تکراری همراه باشد ممکن است رخ دهد. نخستین نشانه آغاز ساییدگی، ایجاد «نقطه حساس(داغ)» روی پوست است؛ قسمتی از پوست که ملتهب و یا کمی سرخ شده است. درست مانند تاولهای پا، تشخیص زودهنگام ساییدگی اهمیت زیادی دارد. بهمحض آنکه در نقطهای از پوست احساس گرما کردیم، باید فعالیت خود را متوقف کرده و آن ناحیه را بررسی کنیم. اگر حتی کمی قرمزی یا تحریک در پوست دیدیم، بهتر است برای رسیدگی به مشکل وقت بگذاریم.
ساییدگی همچنین ممکن است بهصورت احساس نیشزدن یا سوزش بروز کند که اگر بدون درمان به حرکت ادامه دهیم، شدت آن بیشتر میشود.
علل ایجاد ساییدگی پوست(عرق سوز)
ساییدگی پوست(عرق سوز) برای همه اتفاق نمیافتد، اما عوامل زیر میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشد:
- افراد با توده بدنی بالاتر دارند معمولا تماس پوست با پوست بیشتری دارند، بهویژه در ناحیه رانها، زیر بغل؛ که خطر ساییدگی را افزایش میدهد.
- کسانی که اضافه وزن دارند شاید بیشتر از دیگران دچار این مشکل شوند. این گروه علاوه بر ران ها و زیر بغل در چینهای شکم نیز عرق سوز می شوند.
- پوشیدن لباسهای بیشازحد تنگ یا لباسهایی با پارچه زبر.
- تعریق زیاد که پوست را مرطوب کرده و آن را مستعد سایش و آسیب میکند.
- هوای گرم و مرطوب که باعث افزایش تعریق، نرم شدن پوست و تحریکپذیری بیشتر آن میشود.
- فعالیتهای طولانیمدت مانند دویدن یا پیادهروی طولانی که باعث سایش مداوم و تجمع رطوبت در برخی نواحی بدن میشوند.
- پوشیدن لباسهای خیس یا غیرقابلتنفس(لباسهایی که رطوبت را نگه میدارند و اجازه تنفس به پوست نمیدهند).
- استفاده نکردن از لوسیون ها یا محصولات ضدسایش.
- پوست حساس که به آن توجه نمی شود.
چگونه از ساییدگی پوست(عرق سوز) جلوگیری کنیم؟
از این مشکل با رعایت چند نکته ساده و در عین حال مهم می توان پیشگیری کرد.
از پمادهای ضدسایش پوست استفاده کنیم.
محصولات متنوعی برای نگهداری از پوست در بازار وجود دارد که بهطور ویژه برای چرب نگه داشتن نواحی پراصطکاک بدن و جلوگیری از ساییدگی طراحی شدهاند. میتوانیم این مواد را پیش از شروع فعالیت روی نقاطی که میدانیم مستعد عرق سوز شدن هستند بمالیم یا در حین فعالیت، برای رفع «نقاط حساس(داغ)» که ایجاد میشوند از آنها استفاده کنیم. پیش از مصرف حتما دستورکار محصول را بخوانیم و رعایت کنیم.
به لباس های پنبه ای «نه» بگوییم!
شاید شنیده باشیم که لباس های نخی و پنبه ای برای کوهنوردی مناسب نیستند. خب، این نکته در اینجا نیز صدق می کند. پنبه برای استراحت و استفاده روزمره مناسب است، اما در فعالیت های شدید بهمحض تعریق، خیس شده و دیر خشک میشود و هنگام سایش میتواند باعث تحریک دردناک پوست شود. بهجای آن می توانیم پوشاکی که از الیاف مصنوعی یا پشم(مانند مرینوس) دوخته شده اند را انتخاب کنیم.
اندازه مناسب پوشاک، اصل کلیدی است.
لایه بیس یا لباس زیر بیشازحد تنگ میتواند باعث آزار شود. از سوی دیگر، پوشاک گشاد نیز ممکن است پوست را دچار سایش کند. مطمئن شویم که لباسها نه خیلی تنگ باشند و نه خیلی آزاد.
لباسهای بدون درز و بدون برچسب بپوشیم.
حتی لباسهایی که اندازه مناسبی دارند، اگر درزها یا برچسبهایشان با پوست تماس مداوم داشته باشد، میتوانند باعث ساییدگی شوند. لباسهایی(به ویژه آن ها که با پوست بدن تماس مستقیم دارند) را انتخاب کنیم که درزهای کمی داشته و در صورت امکان بدون برچسب باشند. اغلب تنها راه فهمیدن این که یک درز باعث ساییدگی میشود یا نه، پوشیدن لباس است؛ بااینحال، هنگام پرو کردن پوشاک در فروشگاه به هرگونه مالش یا تحریک پوستی توجه کنیم. اگر در فروشگاه آزارمان میدهد، در کوهنوردی بی تردید آزاردهندهتر خواهد بود.
بندهای کوله پشتی را محکم ببندیم.
تکان خوردن و جابهجایی بندهای کوله پشتی میتواند در نقاط مختلفی مانند کمر، پشت و شانهها باعث ساییدگی پوست شود. بنابراین بندهای کوله را بهدرستی تنظیم و محکم کنیم تا جا به جایی و حرکتی نداشته باشد و یا کم شود.
هیدراته بمانیم.
با کمآب شدن بدن، غلظت نمک در عرق افزایش مییابد. در این شرایط تعریق باعث تحریک پوست شده و سایش را بیشتر میکند؛ عاملی که میتواند به عرق سوز شدن، منجر شود. با نوشیدن مایعات کافی و حفظ آب بدن، میتوانیم از ساییدگی پوست پیشگیری کنیم.
پوست را تمیز و خشک نگه داریم، بهویژه پیش از فعالیتهای طولانیمدت.
بی تردید نظافت پوست، نکته کلیدی برای پیشگیری از سایش آن است.
محلهای شایع بروز ساییدگی پوست(عرق سوز)
سایش پوست در برخی از نقاط بدن بیشتر اتفاق می افتد:
عرق سوز شدن رانها
سایش پوست با پوست یا برخورد لباس با پوست در ناحیه ران بسیار شایع است.
پیشگیری
برای جلوگیری از عرق سوز شدن، پیش از آغاز برنامه(به ویژه در هوای گرم) مقدار مناسبی پماد ضدسایش پوست را به بخش داخلی رانها(به ویژه کشاله ران) بمالیم. گاهی لباس عامل اصلی است؛ بنابراین از شلوارک یا شلواری که درز آن داخل ران است، استفاده نکنیم. بهجای لباسهای گشاد، پوشاک کشی و جذب را انتخاب کنیم. لباس بیس(زیر) مناسب می تواند این مشکل را بهطور کامل برطرف کند.
ساییدگی نوک سینهها
نوک سینهها یکی از نواحی شایعی است که مردان در آن دچار ساییدگی پوست میشوند. در زنان، معمولا یک سوتین ورزشی با اندازه مناسب از این ناحیه محافظت میکند(البته خود سوتین ورزشی ممکن است در بخشهای دیگر باعث ساییدگی شود). ساییدگی نوک سینه بر اثر مالش مداوم پوست با لباس ایجاد میشود. در موارد شدید، این نوع ساییدگی حتی میتواند باعث خونریزی شود. در موارد خفیفتر، هنگام تماس عرق با پوست تحریکشده یا زمانی که بعد از برنامه زیر دوش میرویم، درد نسبتا شدیدی احساس خواهیم کرد.
پیشگیری:
کسانی که این تجربه ناخوشایند را دارند، باید پیش از برنامه مقدار مناسبی پماد ضدسایش پوست روی نوک سینهها بمالند. روش دیگر پیشگیری، چسباندن پانسمان است. چسبها و محافظهایی هستند که بهطور ویژه برای پوشاندن و محافظت از این نقطه بدن طراحی شدهاند، اما میتوانیم از چسب زخمهای معمولی(مانند آنچه برای بریدگی انگشت استفاده میشود) نیز بهره ببریم.
سایش سوتین
سوتینی که اندازه مناسبی نداشته باشد یا درزهای آن در جای نامناسبی باشد، میتواند باعث ساییدگی پوست شود.
پیشگیری:
بهترین کار، استفاده از سوتین ورزشی با اندازه و فرم مناسب است.
عرق سوز شدن زیر بغل
سایش پوست با پوست یا ساییده شدن لباس به پوست، دو علت اصلی عرق سوز شدن زیر بغل هستند. زیر بغل پس از اصلاح ممکن است بهدلیل تماس لباس با تهریشه موها، بیشتر مستعد ساییدگی باشد.
پیشگیری:
در زیر بغل پماد ضدسایش پوست بزنیم و لباسی بپوشیم که اندازه مناسبی داشته باشد. اگر دچار ساییدگی زیر بغل شدیم، لباسی را که میپوشیم، بررسی کنیم تا ببینیم آیا درزی باعث این مشکل شده است یا نه. در صورت لزوم، لباسی با طراحی و محل درز متفاوت را امتحان کنیم.
ساییدگی کف پا
یکی از شایعترین مشکلات کوهنوردان، بهویژه در مسیرهای طولانی، شیبدار یا چندروزه ساییدگی کف پا است. این مشکل زمانی رخ میدهد که سایش مداوم + رطوبت + فشار باعث آسیبدیدن لایهی سطحی پوست کف پا می شود.
پیشگیری:
بهترین کار برای پیشگیری از ساییدگی کف پا، انتخاب و استفاده از کفش مناسب و جوراب تخصصی کوهنوردی است.همچنین با تعویض جوراب های خیس از عرق در برنامه های طولانی و بهره بردن از کرم و پماد ضد سایش و چسب های مخصوص پا می توانیم از این مشکل جلوگیری کنیم.
چگونه ساییدگی پوست را درمان کنیم؟
نکات زیر راهنمایی عملی برای درمان ساییدگی پوست(عرق سوز) هستند:
- ناحیه آسیبدیده را تمیز و خشک نگه داریم تا روند ترمیم پوست سریعتر شود.
- پوست را بهآرامی با آب خنک و صابون ملایم بشوییم و بدون مالش، خشک کنیم.
- از کرمهای تسکیندهنده مانند آلوئهورا یا زینک اکساید برای کاهش التهاب و سوزش استفاده کنیم.
- یکی از درمانهای خانگی مؤثر و در دسترس، روغن خردل است. هنگام کوهپیمایی یا پیش از خواب، مقدار کمی از روغن را روی ناحیه ساییدهشده بمالیم؛ این کار به کاهش درد و بهبود سریعتر کمک میکند.
- برای محافظت از پوست در برابر سایش بیشتر، از پمادهای ضدسایش یا وازلین استفاده کنیم.
- لباسهای آزاد و قابلتنفس بپوشیم تا تعریق و سایش پوست کم شود.
- کوهنوردی و فعالیت های مشابه را مدتی کنار بگذاریم و به پوست فرصت ترمیم بدهیم.
- اگر در هنگام کوهنوردی دچار ساییدگی شدیم، میتوانیم کمی پودر تالک یا پودر بچه روی پوست بزنیم تا عرق جذب شده و سایش سریعتر کاهش یابد.
- برای محافظت از پوست آسیب دیده، ناحیه را با گاز استریل، پانسمان یا پارچه نرم بپوشانیم تا هنگام حرکت ساییدگی تشدید نشود.
چگونه با ساییدگی پوست مقابله کنیم.
اگر توصیههای پیشگیرانه دیر به دستمان رسیده! و اکنون با ساییدگی شدید پوست روبهرو هستیم، راه کارهای زیر میتواند کمککننده باشد:
کاهش اصطکاک:
اگر ساییدگی در میانه فعالیت ایجاد شد، سعی کنیم به هر شکلی اصطکاک را کاهش دهیم. خشک کردن ناحیه مشکلدار، استفاده از پمادهای ضدسایش پوست و یا تعویض لباس میتواند مؤثر باشد.
دوش گرفتن:
پس از پایان فعالیت و بازگشت به خانه، در اولین فرصت دوش بگیریم تا باقیمانده نمک ناشی از عرق از روی پوست پاک شود(تماس آب با ناحیه ساییدهشده ممکن است باعث سوزش شود). از آب ولرم استفاده کنیم – آب داغ بیشازحد دردناک خواهد بود – و با صابون، ناحیه را بهآرامی تمیز کنیم. سپس پوست را بهنرمی خشک کنیم.
پانسمان محل عرق سوز:
با ساییدگی پوست مانند یک سوختگی سطحی یا ادرارسوختگی نوزاد رفتار کنیم. برای جلوگیری از سایش بیشتر، میتوانیم ناحیه را بهطور شل با گاز استریل غیرچسبنده بپوشانیم.
مراجعه به پزشک:
در صورت آسیب شدید پوست که همراه با درد زیاد، تورم و یا خونریزی باشد حتما به پزشک مراجعه کنیم.
