آیا تا به حال فقط در هوای گرم کوهنوردی کردهاید؟ اگر پاسخ تان مثبت است، و چنانچه تصمیم دارید در فصل سرد سال نیز به کوهستان بروید، پس باید برای شرایط دشوارتر آماده شوید. زمستان، قواعد خودش را دارد و شناخت خطاهای رایج، اولین گام برای ایمنی است. این مقاله هشداری است درباره برخی از اشتباه ها در کوهنوردی زمستانی و راه کارهایی برای پرهیز از آنها. بی تردید برف و یخ احتمال خطا را بهطور قابل توجهی افزایش میدهند و خطاهایی که در تابستان کماهمیت تلقی میشوند، در زمستان میتوانند پیامدهای بسیار جدی داشته باشند. در ادامه، با «اشتباه های رایج در صعودهای زمستانی» و راه های پیشگیری از آن ها بیشتر آشنا می شویم.
گرفتار شدن در تاریکی روزهای کوتاه
کوتاه بودن روزهای زمستان، حاشیه خطا را بهشدت افزایش میدهد. چه به دلیل برنامهریزی ضعیف و اشتباه ناوبری و یا اتفاقی پیشبینینشده، بسیاری از افراد غافلگیر میشوند و تاریکی فرا می رسد، اما آن ها هنوز در کوهستان هستند.
چگونه پیشگیری کنیم؟
برنامه را دقیق تنظیم کرده و حرکت را زودتر آغاز کنیم. همیشه چراغپیشانی(هدلامپ) همراه داشته باشیم؛ حتی اگر مطمئنیم برنامهای کوتاه در پیش داریم. زیرا هرگز نمیتوان همهچیز را پیشبینی کرد. راهحلها سادهاند، اما شگفتآور است که نادیده گرفته یا فراموش میشوند.
گمشدن در کوهستان برفی
در تابستان، یک خطای ناوبری در بیشتر موارد به مسیری طولانیتر و خستهکنندهتر از برنامه ریزی اولیه منجر میشود. اما در زمستان، این اشتباه میتواند مرگبار باشد؛ چرا که خطر سرمازدگی(فرودمایی و یخ زدگی) و رو به رویی با شرایط نامساعد محیطی بسیار بالاست. به یاد داشته باشیم خشونت آب و هوای زمستان، احتمال خطاهای ناشی از خستگی را نیز افزایش میدهد. همچنین، مسیریابی در فضای بینشانه یک «سپیدکوری(کاهش شدید دید بهعلت برف و مه)» یکی از دشوارترین و حادثهخیزترین چالشهای ناوبری بهشمار میرود.
چگونه پیشگیری کنیم؟
بسیاری از باشگاه های کوهنوردی، دورههای تخصصی ناوبری(نقشه خوانی و قطب نما و کار با GPS) و همچنین دوره های ویژه زمستانی فدراسیون کوهنوردی را برگزار میکنند که شرکت در آنها میتواند نقش مهمی در افزایش دانش و ایمنی ما داشته باشد.
به تنهایی صعود کردن
در سال های گذشته بارها دیده و شنیده ایم که افرادی به تنهایی اقدام به صعود زمستانی کرده اند و در شرایط دشوار کوهنوردی زمستانی گیرافتادند. بسیاری از این کوهنوردان متاسفانه یا درگذشته اند و یا به دلیل یخ زدگی اندام ها و فرودمایی دچار نقص عضو و از کار افتادن بخشی از بدن شده اند، زیرا کسی نبود تا کمک شان کند.
چگونه پیشگیری کنیم؟
به گفته بسیاری از بزرگان کوهنوردی، هیچ صعودی به از دست دادن تندرستی نمی ارزد. این قاعده مهم کوهنوردی را همیشه به یاد داشته باشیم: هرگز تنها به کوهستان نرویم. این جمله به ویژه در صعودهای زمستانی اهمیت دوچندان دارد.
شروع دیرهنگام
هرچند برای کسانی که سحرخیز نیستند بیدار شدن صبح زود دشوار است، اما برای یک صعود زمستانی باید این سختی را تحمل کنیم. شروع دیرهنگام برنامه، حاشیه ایمنی را کاهش میدهد و در صورت اجرای برنامه شاید به تاریکی بربخوریم؛ عاملی که میتواند مستقیما ما را به سمت حادثه ببرد.
چگونه پیشگیری کنیم؟
بیدار شویم و حرکت کنیم! زنگ ساعت را تنظیم کرده و تا حد ممکن زمان کافی برای صعود و فرود در نظر بگیریم. اگر خواب ماندیم، بهتر است از خیر اجرای برنامه بگذریم.
برنامهریزی ضعیف
بسیاری از حوادث زمستانی ریشه در آمادهسازی ناکافی دارند؛ مانند انتخاب برنامهای فراتر از توان یا نداشتن تجهیزات کم و نامناسب. این اشتباه ها اغلب بهصورت زنجیرهای عمل میکنند و زمینهساز بسیاری از خطاهای دیگر میشوند. در زمستان، پیامدهای برنامه ریزی ضعیف بسیار خطرناک و جدی است.
چگونه پیشگیری کنیم؟
تنها یک راه پیش رو داریم: برنامهریزی و آمادهسازی درست.
در نظر داشته باشیم که در زمستان همه چیز زمانبرتر است. همیشه بسته به شرایط، برنامه جایگزین داشته باشیم؛ چه پیش از اجرا و چه در هنگام صعود.
لغزیدن و زمینخوردن
زمستان شرایط متنوع و چالشبرانگیزی برای گام برداری دارد؛ از برف نرم و عمیق و سطوح یخی سخت گرفته تا زمین و سنگ های یخ زده. این شرایط اغلب بهصورت غیرقابل پیشبینی با هم ترکیب میشوند و احتمال لغزیدن را بالا میبرند. یکی دیگر از اشتباه های رایج صعودهای زمستانی، این است که فراموش می کنیم کرامپون به پا داریم. این مسئله باعث می شود تیغه های آن به لباس یا سنگ گیر کند و اتفاق ناگواری بیافتد؛ به ویژه زمانی که خسته و آرام مشغول صحبت با همنورد خود هستیم و تمرکزمان کم است.
چگونه پیشگیری کنیم؟
وقتی خستهایم، تمرکز بهراحتی از بین میرود؛ اجازه ندهیم این اتفاق بیافتد. هنگام استفاده از کرامپون، وضعیت ایستادن «جان وینی!» را به خاطر بسپاریم: گامهای باز برداریم، پاها کمی از هم فاصله داشته باشند و حرکتها کنترلشده انجام شوند و در نهایت حواسمان شش دانگ به لغزندگی زمین باشد.
بستن دیرهنگام کرامپون
توقف برای بستن کرامپون ممکن است کاری وقتگیر و آزاردهنده به نظر برسد؛ بهویژه در هوای زیر صفر درجه یا کولاک شدید، اما وسوسه نشویم که این کار را تا آخرین لحظه به تعویق بیندازیم. بسیاری از حوادث زمانی رخ میدهند که افراد بیش از حد صبر کردهاند و خیلی دیر تصمیم به استفاده از کرامپون گرفتهاند.
چگونه پیشگیری کنیم؟
خیلی ساده است: هر زمان احساس کردیم که برف و یخ زمین کمی بیشتر شده کرامپون ها را ببندیم و کلنگ ها را آماده کنیم.
ناآشنایی با بهمن
خطر بهمن موضوعی پیچیده است. سازمان های هواشناسی میتوانند مناطق پرخطر اصلی را مشخص کنند، اما در کوهستان این نواحی پویا و متغیر هستند. علاوه بر این، امکان گرفتار شدن در «دامهای ذهنی» وجود دارد؛ مانند کورکورانه دنبال کردن گروه یا سرپرست، یا فریب خوردن از شیبهای ملایم و بهظاهر بیخطر. همه این عوامل میتوانند به حادثه منجر شوند.
چگونه پیشگیری کنیم؟
دانش، آمادگی و ارزیابی مداوم شرایط در حین حرکت، برای مدیریت خطر بهمن کاملا حیاتی است. باید توجه داشت که بهمن میتواند تقریبا در هر جایی رخ دهد.
شرکت در دورههای مهارتهای زمستانی و آشنایی با ساختار و انواع بهمن، نقش بسیار مهمی در بهروز شدن و ارتقای دانش بهمن شناسی و ایمنی ما دارد.
سردرگمی فصلی
بیثباتی آبوهوای بسیاری از مناطق کوهستانی باعث میشود مرز پاییز و بهار با زمستان چندان مشخص نباشد. به همین دلیل، بسیاری از افراد به ویژه در ماه های آذر و فروردین با شرایطی روبرو و غافلگیر میشوند که برای آن آماده نیستند یا انتظارش را ندارند.
چگونه پیشگیری کنیم؟
مراقب مواردی مانند یخزدگی غیرمنتظره زمین در پاییز یا برف های باقیمانده در بهار باشیم. حتی در نیمه های این دو فصل هم ناپایداری هوا رایج است. همیشه باید انتظار شرایط غیرمنتظره را داشته باشیم.
تجهیزات ناکارآمد
سختی شرایط کوهنوردی در زمستان کوچکترین نقص در تجهیزات را آشکار میکند. جا گذاشتن یا همراه نبردن برخی وسایل میتواند هزینهای بسیار سنگین داشته باشد. برای مثال، اگر عینک زمستانی همراه مان نباشد، در کولاک دید ما از بین می رود و یا گم کردن یک جفت دستکش ممکن است فاجعهبار باشد.
چگونه پیشگیری کنیم؟
پیش از اجرای برنامه مطمئن شویم تجهیزاتمان استاندارد و مناسب زمستان است. از اقلامی که بهراحتی گم میشوند(مانند دستکش و کلاه) حتما یدکی همراه داشته باشیم. اگر وسایل مان مناسب کوهنوردی زمستانی نیست، بهتر است از صعود منصرف شویم.
اتکای بیش از حد به GPS و موبایل
بسیاری از کوهنوردان تصور میکنند داشتن GPS یا نقشه ای در گوشی هوشمند کافی است. اما در زمستان سرما باعث افت شدید باتری، کندی عملکرد صفحه لمسی و حتی خاموش شدن ناگهانی دستگاه میشود. در شرایط آب و هوای سخت زمستانی، اتکای کامل به ابزار دیجیتال میتواند گمراهکننده و خطرناک باشد.
چگونه پیشگیری کنیم؟
یک نقشه کاغذی و قطبنما همراه داشته باشیم و مهارت استفاده از آنها را بدانیم.
بیتوجهی به مدیریت سرما و تعریق
یکی از دیگر از اشتباه های رایج در صعودهای زمستانی، پوشیدن بیش از حد لباس در شروع حرکت و در نتیجه عرق کردن است. لباس خیس در زمستان، دشمن اصلی بدن است و خطر فرودمایی(هیپوترمی) را حتی در فعالیت شدید افزایش میدهد.
چگونه پیشگیری کنیم؟
لایهبندی صحیح، تنظیم لباس متناسب با شدت فعالیت و توقفهای کوتاه برای مدیریت دما می تواند از فرودمایی پیشگیری کند.
نادیده گرفتن تأثیر باد
بسیاری از کوهنوردان دما را فقط بر اساس عدد پیشبینی هوا میسنجند و سوزباد(Wind Chill) را دستکم میگیرند. وزش باد میتواند در زمانی کوتاه باعث سرمازدگی پوست و کاهش شدید توان تصمیمگیری شود.
چگونه پیشگیری کنیم؟
در نظر گرفتن دمای سوزباد(دمای حسی)، استفاده از پوشش مناسب در برابر باد و تغییر برنامه در صورت افزایش سرعت باد می تواند ایمنی ما را تضمین کند.
نداشتن مهارت کار با ابزار
در شیبهای برفی یا یخی، یک لغزش کوچک میتواند به سقوطی غیرقابلکنترل تبدیل شود. بسیاری از کوهنوردان ابزار دارند، اما مهارت استفاده از آنها را تمرین نکردهاند.
چگونه پیشگیری کنیم؟
تمرین مداوم تکنیکهای توقف با کلنگ و آشنایی با فرود ایمن در برف و یخ می تواند بسیار کارآمد باشد.
فشار گروهی و تصمیمگیری احساسی
یکی از عوامل پنهان در حوادث زمستانی، فشار گروه برای ادامه صعود است؛ حتی زمانی که شرایط بهوضوح نامناسب است. «تا اینجا آمدهایم» یکی از خطرناکترین جمله ها در کوهستان است.
چگونه پیشگیری کنیم؟
ایجاد فرهنگ گفتوگوی باز در گروه، احترام به نظر مخالف و اولویت دادن به ایمنی بر رسیدن به هدف، مسیری مطمئن برای در امان ماندن است.
بیتوجهی به تغذیه و آب در سرما
در هوای سرد، حس تشنگی کاهش مییابد و بسیاری از کوهنوردان کمتر مینوشند. همچنین به دلیل کوتاهی روز، زمان کمی برای تغذیه و تامین انرژی از دست رفته می گذارند. کم آبی و افت قند خون مستقیما بر تمرکز و قدرت تصمیمگیری اثر میگذارد.
چگونه پیشگیری کنیم؟
نوشیدن منظم به ویژه مایعات گرم، استفاده از بطریهای عایقدار و همراه داشتن خوراکیهای پرانرژی و قابل مصرف در سرما و البته خوردن آن ها، ما را از فرودمایی، کم آبی بدن، افت قند خون و بسیاری دیگر از بیماری ها و دردسرها در امان نگه می دارد.
ناآشنایی با نشانه های فرودمایی و یخ زدگی
تشخیص ندادن زودهنگام نشانه های فرودمایی و یخ زدگی اندام ها میتواند پیامدهای جبرانناپذیری داشته باشد؛ هم برای خود فرد و هم برای اعضای گروه.
چگونه پیشگیری کنیم؟
یادگیری و آشنایی با این بیماری ها و پایش مداوم وضعیت همنوردان و واکنش سریع در مراحل اولیه می تواند بسیار موثر باشد.
نداشتن برنامه ارتباطی و اطلاعرسانی
در بسیاری از حوادث کوهنوردی، هیچکس نمیداند گروه دقیقا کجا رفته یا چه زمانی باز می گردد. این به این معناست که اگر گروه در زمان برنامه ریزی شده باز نگشت، کسی از سلامت و یا مشکلات آن ها مطلع نخواهد شد.
چگونه پیشگیری کنیم؟
اطلاع دادن مسیر، مقصد و زمان بازگشت به فردی مطمئن که می تواند پشتیبان برنامه، یکی از اعضا خانواده و یا یک دوست باشد و در صورت امکان همراه داشتن ابزارهای ارتباط اضطراری خیال ما و دیگران را راحت می کند.
فراموش کردن لذت بردن
خواندن این فهرست ممکن است کمی سنگین یا نگرانکننده به نظر برسد، اما کوهنوردی زمستانی همراه با دانش، تجهیزات و تجربه در ماههای سرد سال میتواند باشکوه و خاطرهانگیز باشد.
پس حد توان خود را بشناسیم و آماده باشیم تا ایمن بمانیم، اما مهمتر از همه، به کوهستان احترام بگذاریم و از حضور در آن لذت ببریم.
