انواع کفش کوهنوردی؛ راهنمای انتخاب کفش کوه مناسب

کوهنوردی از آن دسته ورزش هایی است که داشتن کفش مناسب، نخستین شرط برای آغاز آن است. صعود و فرود ایمن و سلامت مهم ترین خواست هر کوهنورد است. هیچ­کس نمی­ خواهد پایش تاول بزند، مچش دچار مشکل و درد بشود و یا لیز بخورد و در نهایت روزی را که می ­باید برایش خاطره ­ای خوش بسازد به کابوسی ناگوار تبدیل شود. پس می ­بایست پیش از آغاز کوهنوردی کفشی مناسب تهیه کنیم. برای این کار لازم است بدانیم، قرار است از آن در چه نوع مسیر،  فصل و با چه میزان باری استفاده کنیم.

در این مقاله با انواع کفش کوهنوردی و کاربرد هرکدام آشنا می شویم و در ادامه، مهم ترین نکاتی را که هنگام انتخاب و خرید کفش مناسب باید در نظر داشته باشیم، بررسی می کنیم.

انواع کفش کوهنوردی

پیش از بررسی انواع کفش کوهنوردی، باید به یک نکته توجه کرد: تقسیم بندی کفش های کوهستان در میان برندها و بازارهای مختلف کاملا یکسان نیست. برای مثال، اصطلاحاتی مانند Hiking، Trekking و Backpacking گاهی هم پوشانی دارند و ممکن است یک مدل در دو گروه قرار گیرد.

بنابراین هنگام خرید، بهتر است فقط به نام کفش توجه نکنیم و ویژگی های واقعی آن، نوع مسیر و شرایط برنامه را در نظر بگیریم.

به طور کلی می توان کفش های مورد استفاده در کوه و طبیعت را در گروه های زیر بررسی کرد:

کفش پیاده روی (Walking)

کفش های پیاده روی (Walking) معمولا سبک، راحت و بدون ساق هستند و برای پیاده روی روزمره، مسیرهای هموار و فعالیت های سبک طراحی می شوند. انعطاف پذیری بیشتر زیره و وزن کم از ویژگی های مهم این کفش هاست.

این کفش ها برای پیاده روی شهری، استفاده روزمره، طبیعت گردی سبک و مسیرهایی با پاکوب مشخص و هموار مناسب هستند؛ اما برای مسیرهای سنگلاخی، شیب های زیاد، حمل کوله پشتی سنگین یا برنامه های فنی کوهستان انتخاب مناسبی نیستند.

کفش کوهپیمایی (Trekking)

کفش های کوهپیمایی (Trekking) برای پیمایش در مسیرهای طبیعی و کوهستانی طراحی می شوند و معمولا نسبت به کفش های پیاده روی (Walking) ساختار مقاوم‌ تری دارند. برخی مدل‌ ها ساق کوتاه و برخی ساق متوسط یا بلند دارند.

وزن، میزان انعطاف‌ پذیری زیره، چسبندگی، مقاومت رویه در برابر سایش و میزان آب‌ بندی از عواملی هستند که باید هنگام انتخاب این کفش‌ ها مورد توجه قرار گیرند.

این گروه برای کوهپیمایی‌ های یک‌ روزه یا چندساعته، مسیرهای جنگلی و کوهستانی، طبیعت‌ گردی و بسیاری از برنامه‌ های سه‌ فصل مناسب است. با این حال، مناسب بودن یک مدل برای مسیرهای خیس، گل‌آلود یا برفی به ساختار همان کفش بستگی دارد و نمی‌ توان همه کفش‌ های کوهپیمایی (Trekking) را در یک گروه قرار داد.

پیشنهاد کوهپیما: لباس کوهنوردی زمستانی

کفش کوله گردی (Backpacking)

کفش‌ های کوله گردن (Backpacking) معمولا برای پیمایش‌ های طولانی‌ تر و حمل کوله‌ پشتی سنگین‌ تر ساخته می‌ شوند. این کفش‌ ها نسبت به مدل‌ های سبک کوهپیمایی (Trekking) ساختار مقاوم‌ تر و زیره محکم‌ تری دارند و معمولا حمایت بیشتری از پا در مسیرهای طولانی و ناهموار فراهم می‌ کنند.

برخی مدل‌ های بکپکینگ امکان استفاده از کرامپون‌ های نیمه‌ اتوماتیک را دارند، اما این ویژگی در همه مدل‌ ها وجود ندارد. بنابراین اگر قرار است کفش در مسیرهای برفی و یخی با کرامپون استفاده شود، باید سازگاری دقیق کفش با نوع کرامپون بررسی شود.

این کفش‌ ها می‌ توانند برای برنامه‌ های چندروزه، مسیرهای سنگلاخی و پیمایش با کوله‌ پشتی نسبتا سنگین مناسب باشند. استفاده از آن ها در برنامه‌ های زمستانی نیز به میزان عایق‌ بندی، مقاومت در برابر آب، سفتی زیره و سازگاری با کرامپون بستگی دارد.

کفش دامنه نوردی (Hiking)

کفش‌ های هایکینگ معمولا از کفش‌ های سنگین کوهنوردی سبک‌ تر و انعطاف‌ پذیرتر هستند و برای مسیرهایی با پاکوب مشخص، طبیعت‌ گردی و کوهپیمایی سبک طراحی می‌ شوند.

بسیاری از مدل‌های هایکینگ ساق کوتاه دارند و آزادی حرکت بیشتری در مچ پا ایجاد می‌ کنند. این ویژگی برای مسیرهای نسبتا هموار و پیمایش‌ های سبک مزیت محسوب می‌ شود، اما در زمین‌ های بسیار ناهموار یا هنگام حمل کوله‌ پشتی سنگین، حمایت و ثبات کمتری نسبت به کفش‌ های ساختارمندتر فراهم می‌ کنند.

در انتخاب این کفش‌ ها باید به الگوی آج، چسبندگی زیره، دوام کف، میزان انعطاف‌ پذیری و تناسب کفش با نوع مسیر توجه کرد.

کفش‌ های هایکینگ می‌توانند برای مسیرهای خاکی، پاکوب‌ های کوهستانی، جنگل، دامنه‌ نوردی و طبیعت‌ گردی مناسب باشند. برخی مدل‌ ها نیز با رویه و غشای ضدآب برای شرایط مرطوب طراحی شده‌ اند.

کفش کوهنوردی (Mountaineering)

کفش‌های کوهنوردی (Mountaineering) برای شرایط جدی‌ تر کوهستان طراحی می‌ شوند و معمولا ساختار محکم‌ تر، زیره سفت‌ تر و حمایت بیشتری نسبت به کفش‌ های سبک هایکینگ و کوهپیمایی دارند.

این کفش‌ ها می‌ توانند برای برنامه‌ های چندروزه سه‌ فصل، مسیرهای سنگلاخی، صعودهای آلپی و برخی برنامه‌ های برفی و زمستانی مناسب باشند. میزان کاربرد آن ها به ویژگی‌ های هر مدل بستگی دارد.

در برخی مدل‌ ها امکان استفاده از کرامپون وجود دارد. اگر قرار است کفش در مسیرهای یخ و برف استفاده شود، باید نوع اتصال کرامپون با کفش هماهنگ باشد.

برای انتخاب کفش کوهنوردی باید علاوه بر ساق و وزن، به سفتی زیره، چسبندگی، عایق رطوبت، عایق حرارتی و سازگاری با کرامپون توجه کرد.

کفش کوهنوردی سنگین (High Mountain)

کفش‌ های سنگین کوهنوردی برای شرایط سخت‌ تر و سردتر کوهستان طراحی می‌ شوند. این کفش‌ها معمولا ساختاری محکم، زیره‌ ای نسبتا سفت تر و عایق‌ بندی بیشتری نسبت به کفش‌ های معمول کوهپیمایی دارند.

در برخی مدل‌ های این نوع کفش از یک لایه داخلی برای گرم نگه داشتن بیشتر پا استفاده می شود. همچنین می توان پوش داخلی را در زمان استراحت از پوسته بیرونی بیرون آورد و در محیط خشک پوشید.

ویژگی‌ های مهم این گروه عبارت‌ اند از:

• عایق حرارتی: برای کاهش اتلاف گرما در شرایط سرد.
• مقاومت در برابر آب و برف: برخی مدل‌ ها دارای غشای ضدآب یا ساختار کاملا آب‌بندی‌ شده هستند.
• زیره سفت: برای افزایش ثبات پا و عملکرد بهتر هنگام استفاده از کرامپون.
• چسبندگی مناسب: الگوی آج و ترکیب لاستیک زیره، چسبندگی کفش را بیشتر می کند.
• ساختار مقاوم: رویه و زیره این گروه در برابر ضربه و سایش مقاومت بیشتری نسبت به دیگر کفش ها دارند.
• سازگاری با کرامپون: معمولا در کفش های سنگین کوهنوردی امکان استفاده از کرامپون (اتوماتیک یا نیمه اتوماتیک) وجود دارد.

نکته مهم: دما، فصل، طول برنامه، شرایط مسیر، شدت فعالیت و ویژگی‌های فردی کوهنورد در انتخاب کفش مناسب نقش دارند.

کفش  Expedition

کفش‌ های اکسپیدیشن برای صعودهای بلند، آب و هوای بسیار سرد و برنامه‌ های طولانی در ارتفاع بسیار بالا طراحی می‌ شوند. این کفش‌ ها معمولا نسبت به کفش‌ های کوهنوردی معمولی عایق‌ تر و سنگین‌ تر هستند و در بسیاری از مدل‌ ها از ساختار چندلایه (دو یا سه پوش) استفاده شده است.

اصطلاحاتی مانند High Altitude، Expedition، Himalayan Boots و Double Boots ممکن است در میان برندها و مدل‌ های مختلف با کاربردهای متفاوت برای این نوع کفش به کار روند. بنابراین هنگام خرید نباید صرفا به نام کفش توجه کرد.

در انتخاب کفش اکسپدیشن باید موارد زیر را در نظر گرفت:

• دمای احتمالی مسیر
• مدت حضور در ارتفاع
• میزان سرمای مورد انتظار
• نوع صعود
• امکان استفاده از کرامپون
• وزن و حجم کفش
• قابلیت خارج کردن پوش داخلی و خشک کردن آن

این کفش‌ ها برای برنامه‌ هایی طراحی شده‌ اند که در آن ها حفاظت حرارتی پا اهمیت بسیار زیادی دارد؛ به‌ ویژه صعودهای بلند و آب و هوای سرد و یخ‌ زده.

نکات مهم برای استفاده از کفش‌های دوپوش و سه‌ پوش

کفش‌ های دوپوش و سه‌ پوش برای شرایط سخت طراحی شده‌ اند و استفاده صحیح از آن ها اهمیت زیادی دارد:

• کفش جدید را پیش از استفاده در یک برنامه سنگین، چند بار در برنامه‌ های سبک‌ تر امتحان کنیم تا از مناسب بودن اندازه و فرم آن مطمئن شویم.
• پوش داخلی کفش‌ های دوپوش را در زمان استراحت، در صورت امکان، از پوسته بیرونی درآورده و در محیط خشک نگهداری کنیم.
• اگر پوش داخلی خیس شده است، پیش از استفاده دوباره آن را کاملا خشک کنیم.
• از جوراب مناسب و متناسب با حجم داخلی کفش استفاده کنیم. جوراب بیش از حد ضخیم ممکن است فضای مفید داخل کفش را کاهش دهد.
• استفاده از گتر مناسب در برف عمیق و شرایط مرطوب می‌تواند از ورود برف و رطوبت به داخل کفش جلوگیری کند.
• اگر هنگام پوشیدن کفش نقطه‌ ای از پا تحت فشار یا اصطکاک قرار می‌ گیرد، پیش از ایجاد تاول باید مشکل را برطرف کرد.
• بندها را متناسب با مسیر تنظیم کنیم. کفش نباید در هنگام حرکت بیش از حد در پای ما آزاد باشد، همچنین نباید آن‌ قدر محکم بسته شود که به پا فشار وارد کند.
• در کفش‌ های مخصوص استفاده با کرامپون، اتصال کرامپون را پیش از برنامه بررسی کنیم و مطمئن شویم که کفش و کرامپون با یکدیگر سازگار هستند.

کفش سنگ نوردی

کفش سنگ‌ نوردی که گاهی «کتانی سنگ» نیز نامیده می‌ شود، ساختاری کاملا متفاوت با کفش‌ های کوهپیمایی و کوهنوردی دارد. این کفش‌ ها برای سنگ‌ نوردی، دیواره‌ نوردی و فعالیت‌ های مشابه طراحی شده‌ اند.

یکی از مهم‌ ترین ویژگی‌ های کفش سنگ‌ نوردی، زیره لاستیکی چسبنده و طراحی ویژه قسمت پنجه است که به سنگ‌ نورد اجازه می‌ دهد روی لبه‌ ها و نقاط کوچک سنگ بهتر بایستد.

کفش‌ های سنگ‌ نوردی در مدل‌ های مختلف با فرم‌ ها و میزان قوس متفاوت تولید می‌ شوند و انتخاب آن ها باید بر اساس نوع برنامه، سطح مهارت و فرم پای فرد انجام شود.

کفش  Approach

کفش اپروچ برای مسیرهایی طراحی شده است که در آن ها باید از مسیرهای سنگی و فنی عبور کرد و به پای دیواره یا محل شروع صعود رسید. این کفش‌ ها ترکیبی از ویژگی‌ های کفش‌ های کوهستان و کفش‌ های سنگ‌ نوردی را در اختیار کاربر قرار می‌ دهند.

مهم‌ ترین ویژگی کفش های Approach، ترکیب راحتی در پیمایش، چسبندگی مناسب روی سنگ و دقت بیشتر نسبت به کفش‌ های معمول کوهپیمایی است.

کاربردهای کفش های Approach

• پیمایش مسیرهای صخره‌ای و فنی
• صعود به قله‌ های کوتاه
• بولدرینگ (Bouldering) (سنگ و دیواره نوردی‌ های تا 9 متر که معمولا بدون تجهیزات انجام می‌ شود.)
• via ferrata (صعود و سنگ نوردی‌ هایی که در مسیرشان از کابل، نردبان و دیگر تجهیزات استفاده شده است.)
• فرود از کوه

کفش یخ نوردی

کفش‌ های یخ‌ نوردی برای صعود روی یخ و مسیرهای فنی طراحی می‌ شوند و معمولا ساختار محکم، عایق حرارتی مناسب و سازگاری با کرامپون دارند.

برخلاف کفش سنگ‌ نوردی، در این جا محافظت در برابر سرما و امکان استفاده مؤثر از کرامپون اهمیت زیادی دارد. وزن پایین نیز در صعودهای فنی و طولانی برای کفش های یخ نوردی یک مزیت محسوب می‌شود.

کفش های تک پوش یخ نوردی:

این کفش ها معمولا سبک‌ تراند و برای بسیاری از صعودهای فنی یخ و شرایطی که نیاز گرمایی زیاد نیست، مورد استفاده قرار می‌ گیرند.

کفش های دوپوش یخ نوردی:

مدل‌ های دوپوش یخ نوردی عایق حرارتی بیشتری دارند و برای شرایط سردتر و برنامه‌ هایی که حفاظت حرارتی پا اهمیت بیشتری دارد، استفاده می‌ شوند.

در انتخاب کفش یخ‌ نوردی باید علاوه بر وزن و عایق، سازگاری آن با کرامپون، سفتی کف و فرم مناسب برای صعود فنی را بررسی کرد.

کفش دو کوهستان (Trail running)

این کفش ها که برای دویدن در مسیرهای طبیعی و ناهموار طراحی شده است، معمولا سبک هستند و نسبت به کفش‌ های کوهستانی سنگین، انعطاف‌ پذیری بیشتری دارند.

ویژگی مهم آن ها زیره‌ ای با الگوی آج متناسب با سطح مسیر است. آج کوتاه‌ تر معمولا برای مسیرهای سخت و نسبتا خشک مناسب‌ تر است، در حالی که آج‌ های بلندتر می‌ توانند در زمین‌ های نرم، شنی، گلی و سست عملکرد بهتری داشته باشند.

در انتخاب کفش دو کوهستان (Trail Running) باید به موارد زیر توجه کرد:

• میزان چسبندگی زیره
• عمق و شکل آج
• وزن کفش
• محافظت پنجه
• تنفس‌ پذیری رویه
• انعطاف‌ پذیری
• مقدار Heel Drop یا اختلاف ارتفاع پاشنه و پنجه
• عرض پنجه و فرم کلی کفش

(Heel Drop: این ویژگی می‌ تواند بر احساس گام‌ برداری و نحوه توزیع فشار اثر بگذارد، اما نمی‌ توان یک مقدار مشخص را برای همه دوندگان مناسب دانست.)

هنگام خرید کفش کوهنوردی باید به چه نکاتی توجه کنیم؟

شناخت انواع کفش کوهنوردی تنها نیمی از مسیر انتخاب است. مهم‌ تر از آن، پیدا کردن کفشی است که با نوع برنامه و ویژگی‌ های پای ما تناسب داشته باشد.

کفش را برای چه مسیری می‌ خواهیم؟

کفشی که برای یک پاکوب جنگلی مناسب است، الزاما برای یک مسیر سنگلاخی یا صعود زمستانی مناسب نیست.

در چه فصلی از آن استفاده می‌ کنیم؟

برای برنامه تابستانی ممکن است وزن و تنفس‌ پذیری اهمیت بیشتری داشته باشد، در حالی که در زمستان عایق حرارتی، آب‌ب ندی و سازگاری با کرامپون اهمیت بیشتری پیدا می‌ کند.

با چه کوله‌ ای حرکت می‌ کنیم؟

هرچه وزن کوله و سختی مسیر بیشتر باشد، معمولا نیاز به کفشی با ساختار و حمایت بیشتر افزایش پیدا می‌کند.

آیا به کرامپون نیاز داریم؟

اگر پاسخ مثبت است، سازگاری دقیق کفش با نوع کرامپون باید پیش از خرید بررسی شود.

آیا اندازه کفش مناسب است؟

کفش کوهنوردی نباید صرفا بر اساس شماره معمول کفش شهری انتخاب شود. فرم پا، عرض پنجه، حجم کفش و نوع جورابی که قرار است استفاده شود اهمیت دارند.

در برنامه‌ های طولانی، پا ممکن است متورم شود؛ بنابراین کفش نباید از ابتدا به‌ گونه‌ای تنگ باشد که فضای کافی برای انگشتان باقی نگذارد. از طرف دیگر، بزرگ بودن بیش از حد کفش نیز می‌ تواند باعث حرکت پاشنه و ایجاد تاول شود.

آیا کفش کوهنوردی ساق‌ بلند بهتر است؟

بلند بودن ساق به‌ تنهایی به معنای بهتر بودن کفش نیست. ساق بلند می‌ تواند در شرایط خاص محافظت بیشتری ایجاد کند، اما برای همه مسیرها ضروری نیست.

در مسیرهای سبک و پاکوب، کفش ساق کوتاه می‌ تواند وزن کمتر و آزادی حرکت بیشتری فراهم کند. در مقابل، در برخی مسیرهای ناهموار، برنامه‌ های سنگین یا شرایطی که حمایت بیشتری از مچ مورد نیاز است، کفش‌ های ساق‌ دار انتخاب مناسب‌ تری هستند.

بنابراین انتخاب ساق کوتاه، متوسط یا بلند باید بر اساس نوع مسیر، میزان بار، شرایط برنامه و ترجیح و تجربه فرد انجام شود.

آیا کفش باید حتما ضدآب باشد؟

ضدآب بودن کفش یک مزیت مطلق نیست. کفش‌ های آب‌ بندی‌ شده می‌ توانند در شرایط مرطوب و بارانی از ورود آب جلوگیری کنند، اما ممکن است در هوای گرم نسبت به کفش‌ های بسیار تنفس‌ پذیر، گرمای بیشتری در داخل کفش ایجاد کنند.

بنابراین در برنامه‌ های خشک و گرم ممکن است وزن کمتر و تنفس‌ پذیری اهمیت بیشتری داشته باشد، در حالی که برای شرایط بارانی، برفی و مرطوب، مقاومت در برابر نفوذ آب اهمیت بیشتری پیدا می‌ کند.

جمع‌بندی

بهترین کفش کوهنوردی، لزوما گران‌ ترین، سنگین‌ ترین یا تخصصی‌ ترین کفش نیست؛ کفشی است که با نوع برنامه، شرایط مسیر، فصل، میزان بار و ویژگی‌ های پای ما تناسب داشته باشد.

برای مسیرهای ساده و طبیعت‌ گردی سبک، کفش‌های Walking یا Hiking می‌ توانند کافی باشند. برای پیمایش‌ های طولانی‌ تر و حمل کوله‌ پشتی سنگین، مدل‌های Trekking و Backpacking گزینه‌ های مناسب‌ تری هستند. برای مسیرهای فنی، برفی و یخی باید به سراغ کفش‌ های تخصصی‌ تر Mountaineering، High Mountain یا Expedition رفت و برای سنگ‌ نوردی نیز کفش مخصوص این رشته ضروری است.

پیش از خرید، ابتدا نوع برنامه، فصل، مسیر، وزن کوله و نیاز به کرامپون را مشخص کنیم و سپس کفش را بر اساس این عوامل انتخاب کنیم. همچنین کفش را پیش از یک برنامه مهم امتحان کنیم تا از مناسب بودن اندازه، فرم و راحتی آن مطمئن شویم.

کفش خوب قرار نیست فقط در فروشگاه راحت باشد؛ باید در طول یک برنامه واقعی نیز از پا محافظت کند و عملکرد مناسبی داشته باشد.