مه با زیبایی اثیری و جذابیت اسرارآمیزش، قرنهاست انسان را مجذوب خود کرده است. از اسطورههای باستانی تا شعر مدرن، اغلب از مه بهعنوان استعارهای برای عدم قطعیت و رازآلودگی استفاده شده است. بااینحال برای بسیاری از فعالیت های انسان مه چیزی بیش از یک استعاره شاعرانه است؛ چالشی است ملموس که بر کارها و ایمنی اثر میگذارد. در این مطلب، به دنیای مه پا می گذاریم و به پرسش مه چیست و چگونه تشکیل می شود؟ پاسخ می دهیم و همچنین به بررسی انواع مه می پردازیم.
مه چیست؟
مه پدیدهای است که از تجمع و متراکم شدن قطره های بسیار ریز آب یا بلورهای یخ در هوای نزدیک سطح زمین تشکیل میشود. این ذرات معلق، نور را پراکنده و تضعیف میکنند و دید افقی را کاهش میدهند. اگرچه مه میتواند مناظر شگفتانگیز و فضایی رازآلود ایجاد کند، اما تأثیر آن بر حملونقل، صنایع و ایمنی در طبیعت و کوهنوردی قابل چشمپوشی نیست. از سوی دیگر این پدیده نقش مهمی برای برخی زیست بوم ها و گیاهانی دارد که از طریق مه آب مورد نیاز خود را تامین می کنند. مه در واقع نوعی ابر است که در سطح زمین شکل می گیرد. درک علل ایجاد مه برای پیشبینی وقوع آن و کاهش اثراتش ضروری است.
مه چگونه تشکیل می شود؟
مه زمانی شکل میگیرد که بخار آب موجود در هوا متراکم شده و به قطرات بسیار ریز آب تبدیل شود. این قطره ها معمولا به دور هستهای که میتواند ذرات گرد و غبار، آلایندههای هوا یا ذرات نمک (در مناطق دریایی) باشد، جمع می شوند و مه شکل می گیرد.
در مه دریایی، بخار آب از سطح دریا بالا میرود و پیرامون ذرات نمک موجود در هوا تراکم مییابد و مه تشکیل میشود.
در کوهپیما بخوانید: کوهنوردی در مه
انواع مه
مه تابشی(Radiation Fog)
این نوع مه در شبهای آرام و صاف پدیدار میشود. در این شرایط و بهویژه در یک سامانه پرفشار، سطح زمین به وسیله تابش، گرما از دست میدهد و سرد میشود. هوای مرطوبی که با این سطح خنک در تماس است نیز سرد میشود و وقتی دمای آن به نقطه شبنم برسد، رطوبت موجود در آن به شکل قطرات ریز آب، متراکم شده، مه تشکیل میشود. این نوع مه را «مه تابشی» مینامند.
مه تابشی معمولا در درهها و مناطق کم ارتفاع دیده و بیشتر در پاییز و زمستان ظاهر می شود. این مه با برآمدن خورشید در صبح روز بعد بهتدریج از بین میرود. گاهی نیز مه تابشی بالا میرود و به لایه ابر استراتوس کمارتفاع تبدیل میشود.
اگر مه غلیظ باشد، ممکن است مانع گرمشدن سطح زمین توسط خورشید شود و در نتیجه مه پایدار بماند.
مه فرارفتی(Advection Fog)
مه فرارفتی زمانی تشکیل می شود که یک توده هوای گرم و مرطوب از روی سطح سرد عبور کند. این توده هوا به تدریج از پایین سرد میشود و اگر دمای آن به نقطه شبنم برسد، مه تشکیل میشود.
مه فرارفتی بیشتر در مناطق ساحلی پدیدار می شود، جایی که هوای گرم و مرطوب اقیانوسی با سطوح سردتر خشکی و یا جریان های آب سرد برخورد میکند.
این نوع مه میتواند بهسرعت برطرف شود و دید دوباره به همان سرعتی بهبود یابد که کاهش یافته بود. برخلاف مه تابشی، مه فرارفتی میتواند در هوای طوفانی نیز پایدار باشد.
مه جبههای(Frontal Fog)
مه جبههای در اثر بالا رفتن هوای گرم و مرطوب از روی یک جبهه سرد ایجاد میشود. سرد شدن باعث تراکم رطوبت هوا و تشکیل مه میشود. این نوع مه اغلب همزمان با عبور جبهههای هوا رخ میدهد و میتواند نواحی وسیعی را بپوشاند.
مه جبههای به دو شکل تشکیل میشود:
1. وقتی که در هنگام عبور یک جبهه، ابر تا سطح زمین پایین بیاید. این حالت بهویژه در مناطق مرتفع رخ میدهد و میتوان آن را مه کوهستانی (Hill Fog) نیز نامید. البته گاهی نیز هم زمان با عبور جبهه هوایی نیست و ممکن است به طور مستقل در مناطق مرتفع پدیدار شود.
2. وقتی باران از بالای جبهه گرم به لایه سرد نزدیک سطح زمین میرسد، قسمتی از آن تبخیر میشود، بخار آب، هوا را به نقطه اشباع میرساند و مه شکل میگیرد. این حالت غالبا در جلوِ جبهه گرم دیده میشود. این پدیده در منابع هواشناسی به مه بارشی (Precipitation Fog) نیز معروف است.
مه بخار(Steam Fog)
مه بخار زمانی ظاهر می شود که هوای بسیار سرد از روی آب نسبتا گرم عبور کند. بخاری که از تبخیر آب به وجود می آید، توسط هوای سرد به سرعت به زیر نقطه شبنم رسیده، متراکم شده و مه تشکیل میشود.
این مه معمولا کمعمق است و پراکندگی سریع دارد. مه بخار بیشتر در عرضهای جغرافیایی بالاتر، بهویژه در زمستان، مشاهده میشود. نام آن نیز از شباهت به بخار متراکم یا بخار روی آب گرم گرفته شده است. برای شکلگیری این نوع مه، هوا باید بسیار سردتر از آب باشد تا جریانهای همرفتی ایجاد شود.
مه بخار با نام های «دود دریا» یا «مه تبخیری» نیز شناخته میشود. این نوع مه بیشتر در گذر از اواخر پاییز به اوایل زمستان و در مناطق قطبی دیده می شود.
مه دامنهای(فراشیبی) (Upslope Fog)
مه دامنهای هنگامی شکل میگیرد که هوای مرطوب از زمینهای مرتفع، مانند تپهها یا کوهها بالا برود. با صعود هوا، دما کاهش یافته و بخار آب متراکم شده و مه تشکیل میشود. این پدیده در مناطقی با تغییرات توپوگرافی قابلتوجه بیشتر رخ میدهد.
مه درهای(Valley Fog)
نوعی از مه تابشی است که در مناطق کوهستانی شکل میگیرد. پس از غروب خورشید، هوای سرد و سنگین از ارتفاعات به کف دره سرازیر میشود و با اشباع شدن از رطوبت، مه تشکیل می دهد. این مه اغلب پس از طلوع خورشید به سرعت از بین می رود. برای بیرون رفتن از مه دره ای، کافی است به سمت ارتفاعات حرکت کنیم.
مه انجمادی(مه یخ زده) (Freezing Fog)
مه انجمادی زمانی شکل میگیرد که در هوای بسیار سرد قطره های آب تشکیل شوند و هرچند دمای شان زیر صفر درجه سانتیگراد است، اما هنوز یخ نزده اند. این قطره ها وقتی با سطحی سردتر از صفر برخورد کنند، بلافاصله منجمد میشوند و لایهای از یخ ایجاد میکنند. تماس مستقیم این قطرها با پوست ممکن است باعث سرمازدگی خفیف شود. همچنین استنشاق هوای بسیار سرد و مرطوب در چنین هوایی میتواند راههای تنفسی را تحریک کرده، باعث تنگی نفس یا در افراد حساس، اسپاسم برونش ها شود. این مه به صورت یخ زده وارد ریه نمیشود؛ هوا پیش از رسیدن به آلوئولها تا حدودی گرم میشود. بنابراین بیشتر نگرانیها مربوط به تحریک مجاری تنفسی و افزایش استرس حرارتی است نه یخزدگی ریه.
مه بیشتر در کدام مناطق تشکیل می شود؟
مه پدیده ای است که میتواند در مناطق مختلف آب و هوایی و در شرایط خاص شکل بگیرد. بااینحال برخی نواحی به دلیل ویژگیهای جغرافیایی یا الگوهای آبوهوایی غالب، بیشتر در معرض مه هستند:
مناطق ساحلی
سواحل اغلب مه آلود هستند، بهویژه در ماههای تابستان، زمانی که جریانهای گرم اقیانوسی با ساحل های سردتر برخورد میکنند.
درهها و مناطق کمارتفاع
درهها و نواحی کمارتفاع مستعد مه تابشی هستند که در شبهای صاف و آرام شکل میگیرد.
مناطق کوهستانی
نواحی کوهستانی اغلب مه دامنهای را تجربه میکنند، زمانی که هوای مرطوب از روی زمینهای مرتفع بالا می رود. مکانهایی مانند هیمالیا و آند در معرض این نوع مه قرار دارند.
عرضهای شمالی
مناطق قطبی مستعد مه انجمادی هستند. این حالت در مکانهایی مانند آلاسکا در شرایط زمستانی بسیار سرد رخ میدهد.
