در مسیرهای کوهستانی، حفظ تعادل و کنترل بدن به اندازه آمادگی بدنی و انتخاب مسیر اهمیت دارد. شیب، سنگلاخ، زمین لغزنده، خستگی و وزن کوله پشتی می توانند راه رفتن را دشوارتر کنند و به ویژه در فرود، کنترل گام ها را کاهش دهند. استفاده صحیح از باتوم کوهنوردی می تواند در چنین شرایطی به حفظ تعادل، تنظیم ریتم حرکت و کاهش بخشی از فشار واردشده به اندام های تحتانی کمک کند.
با این حال، در دست داشتن باتوم به تنهایی به معنای استفاده صحیح از آن نیست. ارتفاع نامناسب، تنظیم نادرست بند مچ، کاشت باتوم در محل نامناسب یا تکیه بیش از حد بر آن نه تنها کمکی به حرکت نمی کند، بلکه ممکن است تعادل را برهم بزند یا خطر آسیب را افزایش دهد.
در این مقاله با باتوم کوهنوردی و کاربرد آن آشنا می شویم و سپس روش تنظیم ارتفاع، نحوه صحیح در دست گرفتن و استفاده، تکنیک گام برداری در صعود و فرود و همچنین نکات مهم ایمنی و نگهداری از آن را بررسی می کنیم.
باتوم کوهنوردی
باتوم وسیله ای است که استفاده صحیح از آن می تواند به افزایش تعادل، کاهش بخشی از بار واردشده به اندام تحتانی و بهبود ریتم حرکت کمک کند. استفاده صحیح از باتوم کوهنوردی به توزیع فشار روی پاها، مچ پا، کمر و لگن با استفاده از قدرت بالا و پایین تنه کمک می کند. همچنین باتوم ها با افزایش نقاط تماس بدن با زمین می توانند در بسیاری از زمین های ناهموار به حفظ تعادل کمک کنند؛ اما نباید آن ها را وسیله ای برای مهار سقوط یا جایگزین تکنیک صحیح حرکت و گام برداری دانست.
استفاده صحیح از دو باتوم، به ویژه در فرود، می تواند بخشی از بار مکانیکی واردشده به اندام تحتانی را به دست ها و بالاتنه منتقل کند و در برخی شرایط از فشار واردشده بر زانوها بکاهد.
بعضی از باتوم ها قابل تنظیم هستند و یا ضربه گیر دارند. این سیستمهای ضدشوک یا فنردار میتوانند احساس متفاوتی هنگام تماس با زمین ایجاد کنند، اما مزیت آن ها برای همه کاربران و همه شرایط قطعی نیست. حتی برای حرکت دقیق در بعضی مسیرها، بسیاری از کوهنوردان باتوم معمولی را ترجیح می دهند.
همان اندازه که استفاده درست از این وسیله می تواند بدن ما را از آسیب در امان نگه دارد، استفاده نادرست از آن هم می تواند آسیب زا باشد. پس پیش از آن که در کوه و طبیعت دچار مشکل شویم خوب است با شیوه درست در دست گرفتن، تنظیم و استفاده از آن آشنا شویم.
عصای پیاده روی و باتوم کوهنوردی چه تفاوتی به هم دارند؟
«باتوم کوهنوردی» و «عصای کوهنوردی» در زبان روزمره و بازار تجهیزات کوهنوردی ممکن است به جای یکدیگر استفاده شوند؛ با این حال، این دو اصطلاح به دو نوع وسیله متفاوت اشاره می کنند.
باتوم کوهنوردی (Trekking Poles) به یک جفت میله گفته می شود که کوهنورد آن ها را هم زمان در دو دست استفاده می کند. این وسیله همان طور که گفته شد برای افزایش تعادل، کمک به ریتم حرکت و انتقال بخشی از نیرو میان اندام های بالاتنه و پایین تنه در مسیرهای کوهستانی، کوهپیمایی و طبیعتگردی طراحی شده است.
در مقابل، عصای پیادهروی (Walking Pole) معمولا یک میله تکی است که در یک دست استفاده می شود. این وسیله بیشتر برای پیاده روی، طبیعت گردی و مسیرهای نسبتا ساده به کار می رود و می تواند برای افرادی که به یک نقطه اتکای اضافی نیاز دارند، مفید باشد.
راهنمای استفاده از باتوم کوهنوردی
ارتفاع مناسب باتوم چقدر است؟
تنظیم ارتفاع مناسب باتوم کوهنوردی بسیار مهم است زیرا اندازه نامناسب می تواند باعث ناراحتی و درد در شانه ها، کمر، زانوها و گردن شود.
اما ارتفاع مناسب چقدر است؟ در بیشتر مواقع، «ارتفاع مناسب یعنی زاویه 90 درجه آرنج ها». به عبارت دیگر وقتی نوک باتوم کنار پای مان روی زمین است و دسته اش را در دست داریم زاویه آرنج های ما باید 90 درجه باشد. بسیاری از باتوم ها و عصاها قابل تنظیم هستند که دستیابی به این امر را آسان میکند. با این حال، برخی از آن ها طول ثابتی دارند که هنگام گام برداری باید به گونه ای از آن ها استفاده کنیم که آسیب زا نباشند.
تنظیم ارتفاع عصای کوهنوردی در سربالایی
در سربالایی ها برای این که اهرم بیشتری داشته باشیم و باتوم را محکم تر در زمین فرو کنیم، می بایست طول آن را بسته به شیب و راحتی خودمان کوتاه تر کنیم (این کار باعث می شود زاویه 90 درجه آرنج ها را حفظ کنیم). باتوم های ما باید بدون ایجاد فشار یا خستگی در شانه ها به حرکت ما در سربالایی کمک کنند. شانه های ما نباید به گونه ای احساس شوند که در موقعیتی غیرطبیعی و بلند شده قرار دارند (مانند این که بخواهیم خودمان را روی میله ای بالا بکشیم). همچنین نباید احساس کنیم که بندهای کوله پشتی به شانه های ما فشار می آورد. اگر چنین احساسی داشتیم، باید باتوم ها را کوتاه تر کنیم.
در کوهپیما بخوانید: کوله گردی با کودگان
تنظیم ارتفاع باتوم کوهنوردی در سرپایینی
هنگام فرود از شیب ها طول باتوم ها را باید بسته به شیب و راحتی خودمان کمی بلندتر کنیم (زاویه 90 درجه آرنج ها را حفظ کنیم). این کار چند مزیت دارد: نخست آن که بدن را صاف تر نگه داشته و به حفظ تعادل کمک می کند. دوم، به ما امکان می دهد بخشی از بار حرکتی را به باتوم ها منتقل کنیم، اما نباید وزن بدن را به طور کامل روی آن ها بیندازیم یا در صورت لغزش، انتظار داشته باشیم باتوم سقوط ما را مهار کند. به این ترتیب بخشی از نیروی مورد نیاز برای کنترل بدن در فرود از طریق دستها و بالاتنه تأمین می شود.
ارتفاع مناسب باتوم کوهنوردی در تراورس
برای مسیرهای تراورس می توانیم در صورت نیاز برای بهبود راحتی و ثبات، عصای سمت سربالایی را کوتاه و عصای سمت سراشیبی را بلندتر کنیم. این کار باعث می شود احساس تعادل بیشتری داشته باشیم.
بند مچ
استفاده از بندهای مچ باعث عملکرد بهتر باتوم ها می شوند، اما برخی از کوهنوردان از آن ها به اشتباه استفاده میکنند یا اصلا استفاده نمیکنند.
برای استفاده از آن باید دست خود را از پایین بند وارد بند کنیم و سپس به پایین بکشیم و دسته باتوم را بگیریم. این تکنیک از مچ و کف دست ما حمایت می کند.
نحوه تنظیم بند مچ باتوم
طول بند باید به اندازه ای باشد که هنگام پایین آوردن دست روی آن، با محل مورد نظر روی دسته هماهنگ شود. تنظیم صحیح بند به ما امکان می دهد تا برای عکس گرفتن، برداشتن یک میان وعده یا تنظیم کوله پشتی، باتوم را رها کنیم و سپس دوباره به راحتی آن را بگیریم.
این کار همچنین نگه داشتن آن ها را هنگام پوشیدن دستکش آسان می کند. از سوی دیگر چنانچه باتوم ناخواسته از دست مان رها شود مطمئن هستیم کنارمان می ماند و به دره سقوط نمی کند یا گم نمی شود!
فراموش نکنیم پس از پایان کوهنوردی، باتوم های خود را تمیز کرده و اجازه دهیم بندها و دسته ها خشک شوند تا از رشد کپک و قارچ جلوگیری شود.
بخوانید: اشتباه های کوهنوردان تازه کار
استفاده از گل پوش (گل سنگ و گل برف) در کوهنوردی
این قطعات کوچک جدا شونده، به انتهای نوک باتوم ها متصل می شوند. گل پوش ها به طور کلی گرد هستند و یا به صورت توپر (برای گِل) یا بزرگتر و به شکل گُل برف (برای برف) ساخته می شوند. این قطعات به جلوگیری از فرورفتن باتوم ها در مسیرهای شنی، گِلی یا برفی کمک می کنند. آن ها همچنین می توانند باعث افزایش ثبات ما شوند و باتوم های ما را تمیز نگه دارند.
پیش از آغاز برنامه، مطمئن شویم که باتوم های ما برای شرایط مورد انتظار گُل پوش مناسب دارند. همچنین در صورت نیاز، پیش از رسیدن به مسیر، آن ها را عوض کنیم.
سُخمه (نوک باتوم)
قطعه ای است که با زمین تماس دارد و معمولا فلزی است. سُخمه با فرو رفتن در زمین، اصطکاک لازم را برای جلوگیری از لغزش باتوم فراهم میکند. این امر به ویژه در مسیرهای ناهموار، شیب دار، یخی یا برفی بسیار مهم است. همچنین سخمه به کوهنورد کمک می کند تا نیروی بیشتری را به زمین منتقل کند. این امر باعث افزایش قدرت و کارایی در صعودها و فرودها می شود.
برای ایمنی خود و همنوردان و همچنین نگه داری بهتر از باتوم ها، هنگامی که از آن ها استفاده نمی کنیم بهتر است محافظ سخمه ها را بگذاریم.
چند نکته درباره گام برداری با باتوم کوهنوردی
پاها و باتوم ها (دست ها) را ضربدری حرکت دهیم.
با این کار به سرعت و ریتم مناسب می رسیم: پای راست، باتوم چپ؛ پای چپ، باتوم راست.
این کار با اهرم کردن نیروی بازوی مخالف در حین حرکت، وزن را از روی پای ما برمی دارد و در عین حال به ما ثبات بیشتری می دهد. اگر ریتم را از دست دادیم، کافی است به راه رفتن ادامه دهیم و برای لحظه ای باتوم ها را از روی زمین بلند کنیم تا زمانی که بتوانیم دوباره ریتم را به دست آوریم. وقتی آماده شدیم، دوباره شروع به کاشتن آن ها کنیم.
طبیعی راه برویم.
هنگامی که باتوم در دست داریم ، با حالت طبیعی راه برویم و حرکت طبیعی دست های خود را حفظ کنیم. زیاد به آن فکر نکنیم. به گونه ای گام برداریم که انگار چیزی دست مان نیست. باتوم ها را کمی به سمت عقب کج کنیم تا زمانی که آن ها را میکاریم، بتوانیم برای کمک به حرکت رو به جلو، خود را به پیش ببریم. آن ها را زیاد به زمین فشار ندهیم. این کار فقط به بازوها و شانه های ما شوک وارد می کند. در عوض، از تماس آن ها با زمین به عنوان سکویی برای حرکت خود به جلو استفاده کنیم.
برای ثبات بیشتر باتوم ها را هم زمان بکاریم.
گاهی لازم است باتوم ها را هم زمان جلو ببریم و بکاریم، مانند گام برداری در شیب های تند (چه صعود و چه فرود). برای کاستن از فشار به زانوها و داشتن ثبات بیشتر خوب است هر دو باتوم در یک زمان به جلو رانده شوند. هر دو آن ها را هم زمان بکاریم و سپس دو قدم به جلو برداریم. دوباره هر دو را بلند کرده و بکاریم و ادامه دهیم. فراموش نکنیم که در سراشیبی ها نباید از آن ها به عنوان تکیه گاه استفاده کنیم، زیرا این کار ممکن است باعث سقوط ما بشود.
هنگام کاشتن هم زمان به ارتفاع باتوم های خود دقت کنیم، زیرا نباید با کشیدن خودمان به سمت بالا در هنگام صعود یا فشار دادن شانه هایمان به عقب در اثر ضربه در یک سراشیبی تند، به آن ها فشار بیاوریم.
در کوهپیما بخوانید: اقتصاد حرکت در کوهنوردی چیست؟
چه زمانی نباید از باتوم استفاده کنیم؟
باتوم کوهنوردی در بسیاری از مسیرها به حفظ تعادل و کنترل حرکت کمک می کند، اما استفاده از آن همیشه مناسب نیست. در بعضی شرایط، آزاد بودن دست ها اهمیت بیشتری از داشتن نقطه اتکای اضافی دارد. بنابراین باید بدانیم چه زمانی باتوم ها را جمع کنیم و در کوله پشتی بگذاریم.
هنگام عبور از مسیرهای سنگی و دست به سنگ
در بخش هایی از مسیر که برای پیشروی به هر دو دست نیاز داریم، بهتر است باتوم ها را جمع کنیم. هنگام صعود یا فرود از صخره، دست ها باید آزاد باشند تا بتوانیم از دستگیره ها و نقاط اتکای مناسب استفاده کنیم. استفاده از باتوم در چنین شرایطی ممکن است نه تنها کمکی به حرکت نکند، بلکه با محدود کردن آزادی دست ها تعادل ما را کاهش دهد.
در بخش های فنی و پرشیب
در مسیرهای فنی، بهویژه جایی که احتمال لغزش یا سقوط وجود دارد، نباید باتوم را وسیله ای برای تکیه دادن یا مهار بدن در نظر بگیریم. باتوم برای تحمل وزن کامل بدن یا متوقف کردن سقوط طراحی نشده است. اگر مسیر به استفاده از دست ها، حرکات دقیق یا تجهیزات فنی نیاز دارد، باتوم ها را جمع کرده و در جای مناسبی از کوله قرار دهیم.
در مسیرهای بسیار باریک یا در معرض سقوط
در بعضی مسیرهای باریک، به ویژه در کنار پرتگاه، مهم تر از استفاده از باتوم، داشتن کنترل کامل بر حرکت و امکان استفاده سریع از دست هاست. اگر باتوم باعث شود نتوانیم دست ها را آزادانه حرکت دهیم یا در صورت لغزش واکنش مناسبی نشان دهیم، بهتر است آن را جمع کنیم.
هنگام عبور از رودخانه یا آب های خروشان
باتوم می تواند در عبور از آب کم عمق و جریان آرام به حفظ تعادل کمک کند، اما نباید برای عبور از رودخانه های عمیق یا دارای جریان تند به آن تکیه کرد. در چنین شرایطی خطر اصلی، قدرت جریان و لغزندگی بستر است و باتوم نمی تواند جایگزین انتخاب مسیر ایمن و ارزیابی شرایط شود.
وقتی بیش از حد به باتوم تکیه می کنیم
حتی در مسیرهای مناسب نیز نباید باتوم را جایگزین مهارت گام برداری و حفظ تعادل طبیعی بدن کنیم. اگر متوجه شدیم برای هر گام وزن زیادی روی باتوم ها می اندازیم یا بدون آن ها احساس ناتوانی در حفظ تعادل داریم، بهتر است تکنیک حرکت خود را اصلاح کنیم. باتوم باید به حرکت کمک کند، نه این که به تکیه گاه اصلی بدن تبدیل شود.
به یاد داشته باشیم:
باتوم وسیله ای برای افزایش تعادل و کمک به حرکت است، نه ابزار صعود فنی یا وسیله ای برای مهار سقوط. هرگاه مسیر به استفاده از دستها یا آزادی کامل بالاتنه نیاز دارد، اولویت با آزاد کردن دست ها و انتخاب روش ایمن تر حرکت است.
