دستها و انگشتان یکی از آسیبپذیرترین بخشهای بدن در کوهنوردی هستند. سرما، باد، رطوبت و تماس مستقیم با عوامل طبیعی، برف و تجهیزات میتواند باعث جراحت، بیحسی، کاهش عملکرد و سرمازدگی شود. بنابراین بهتر است پیش از هر صعود به فکر حفاظت از آن ها باشیم؛ یعنی استفاده از دستکش. از آنجا که انواع مختلفی از این وسیله در بازار وجود دارد و ممکن است برای انتخاب دچار سردرگمی شویم، پس بهتر است پیش از هر کاری با انواع و ویژگی های آن ها آشنا شویم. در مقاله «راهنمای خرید دستکش کوهنوردی» سعی شده است نکات کاربردی و مهم در این زمینه یادآوری شود.
انواع دستکش کوهنوردی
«هیچ دستکشی برای همه شرایط مناسب نیست.»، این نکته ای کلیدی است که باید به آن توجه داشته باشیم. به همین دلیل بهتر است در هر برنامه – به ویژه صعودهای زمستانی – از چند نوع دستکش – بهصورت لایهای یا جایگزین – استفاده کنیم.
در یک تعریف کلی می توان دستکش های کوهنوردی را به دو نوع سبک و زمستانی دسته بندی کرد. هر چند که هیچ مرزبندی مشخصی میان آن ها نیست و در واقع می توان دو گروه را دو سر یک طیف دانست.
دستکش سبک کوهنوردی
دستکش سبک کوهنوردی برای حرکت پیوسته و فعالیت هوازی طراحی می شود و بر موارد زیر تمرکز دارد:
- چالاکی دست
- تنفسپذیری
- وزن کم
- کنترل و حس انگشتان
این گروه از دستکش ها که تک لایه هستند، برای هوای گرم تا خنک و استفاده به عنوان لایه زیرین دستکش های سنگین تر مناسب اند.
دستکش زمستانی کوهنوردی
دستکش های زمستانی معمولا چند لایه ساخته می شوند: لایه های آستر، میانی و بیرونی، تا بهترین و بیشترین حفاظت و گرما را برای دست فراهم کنند. این گروه دستکش برای شرایط زیر ساخته می شود:
- سرمای محسوس
- باد شدید
- توقفهای طولانی
- شرایط سخت زمستانی
- هوای مرطوب و بارانی
اولویت این گروه حفظ گرما و محافظت در برابر سرما و رطوبت است، حتی اگر کمی از چالاکی دست کاسته شود.
بنابراین با کمی چشمپوشی از جزئیات فنی، میتوان دستکشهای سبک را نقطه مقابل دستکشهای زمستانی دانست. با این حال، بیشتر دستکشهای کوهنوردی در جایی میان این دو قرار میگیرند.
در ادامه با انواع دستکش کوهنوردی بیشتر آشنا می شویم:
انواع دستکش سبک کوهنوردی
دستکش بیس(Base Glove)
دستکش بیس که گاهی در بازار با عنوان دستکش زیرین(Liner Glove) نیز شناخته می شود، پایه سیستم پوشش دست در کوهنوردی است. این دستکشها نازک، سبک و کمحجم هستند و گرمای کمی ایجاد میکنند. مهمترین ویژگی آنها حفظ چالاکی انگشتان است؛ بهطوری که بتوان با آنها: بند کفش بست، زیپ باز کرد یا با تلفن همراه کار کرد.
دستکش بیس در مواقع زیر کاربرد دارد:
- هوای گرم تا خنک
- فعالیت سبک
- استفاده بهعنوان لایه داخلی زیر دستکشهای ضخیمتر
جنس مورد استفاده در آن ها معمولا پشم مرینوس یا الیاف مصنوعی مانند پلیاستر و نایلون است.
دستکش سافت شل(Softshell Gloves)
دستکش سافت شل رایج ترین نوع دستکش سبک است. انعطاف پذیر، تقریبا ضدباد، تنفس پذیر و خوش دست بوده و برای کوهنوردی سبک، صعود سریع و دویدن زمستانی مناسب است.
دستکش فلیس(دستکش پلار)(Fleece Gloves)
دستکش فلیس(دستکش پلار) که از الیاف مصنوعی نرم و سبک ساخته میشود و بیشتر برای استفاده در هوای خنک تا سرد کاربرد دارد.
این نوع دستکش که یک پله گرم تر از دستکش بیس است، بسیار راحت، انعطافپذیر و تنفسپذیر بوده و بهخوبی رطوبت تعریق را مدیریت میکند. با این حال، فلیس(پلار) ذاتا در برابر باد و رطوبت مقاومت خوبی ندارد و در صورت وزش باد شدید یا خیس شدن، کارایی گرمای کردن خود را از دست میدهد.
دستکش پلار:
- نرم و سبک است.
- تنفسپذیر است و زودخشک می شود.
- چالاکی انگشتان در آن حفظ می شود.
- مقاومت کمی در برابر باد و آب دارد.
این دستکش ها برای کوهنوردی سبک، طبیعتگردی در هوای خنک، استفاده روزمره و نوع سبک آن بهعنوان دستکش زیرین برای سیستم لایهای مناسب است.
در کوهپیما خوانید: سوزباد چیست؟
دستکش وینداستاپر(Windstopper Gloves)
دستکش وینداستاپر را می توان نسخه ضدباد دستکش های سبک دانست که معمولا نازکتر از دستکشهای زمستانی عایقدار هستند. این نوع دستکش دارای گرمای متوسط و تنفس پذیری قابل قبول است، هرچند که به طور کامل ضدآب نیست. بنابراین می توان نتیجه گرفت که این گروه برای هوای سرد و بادخیز مناسب اند.
دستکش تکنیکال (Technical Gloves)
دستکش تکنیکال برای فعالیتهای فنی و تخصصی کوهنوردی طراحی می شود؛ جایی که هم گرما مهم است و هم استفاده و کنترل دقیق دست ها.
این دستکش ها معمولا ترکیبی از چند ماده هستند: پارچههای مقاوم در برابر باد و رطوبت، عایق حرارتی در حد متعادل، و کف و انگشتان تقویت شده با چرم یا الیاف مصنوعی مقاوم. هدف اصلی آنها ایجاد تعادل میان گرما، دوام و چالاکی است.
دستکش های تکنیکال:
- طراحی ارگونومیک و اندازه دقیق دارند.
- چالاکی خوبی برای کار با ابزار فراهم می کنند.
- کف دست شان تقویتشده و برای گرفتن یختبر، باتوم و طناب و دیگر ابزار مناسب است.
- مقاومتی مناسب در برابر باد و رطوبت دارند.
این دستکش ها در کوهنوردی زمستانی فنی، صعود یخ، دیواره نوردی در سرما و برنامههایی که نیاز به کار پیوسته با دست دارند، کارکرد خوبی دارند.
دستکش تنفسی(دستکش دویدن) (Breathable / Running Gloves)
این دستکش ها، سبک ترین گزینه برای تحرک زیاد هستند. بسیار نازک اند، دفع عرق شان زیاد است و گرمای کمی دارند. بهترین کاربردشان نیز در صعودهای بسیار پرتحرک، دویدن و تمرین است. به عبارت دیگر این نوع دستکش برای هوای معتدل تا گرم، برنامه های ترکینگ و هایکینگ و محافظت سبک از دست کاربرد دارد.
دستکش بدون انگشت(Fingerless Gloves)
در این نوع دستکش، نوک انگشتان دست آزاد است و پوشش ندارد. دستکش بدون انگشت گرچه گرمای زیادی فراهم نمیکند، اما دقت و کنترل انگشتان را در کارها و فعالیت ها حفظ میکند. دستکش بدون انگشت برای صخره نوردی، عکاسی و کار با تجهیزات ظریف در هوای خنک مناسب است.
انواع دستکش زمستانی کوهنوردی
دستکش زمستانی(دستکش پنج انگشتی)(Five-Finger Gloves)
این گروه، همان دستکشهای زمستانی کلاسیک هستند که بیشترین استفاده را در کوهنوردی دارند. دستکش کوهنوردی زمستانی یا همان دستکش پنج انگشتی، عایقی ضخیم دارد و محافظت خوبی در برابر سرما و باد ایجاد میکنند و بسیاری از آنها لایه ضدآب دارند.
عایقهای رایج:
در مدلهای باکیفیت از الیاف مصنوعی مانند PrimaLoft یا Thinsulate استفاده میشود. در برخی مدلها نیز عایق پر بهکار میرود.
این دستکش ها برای کوهنوردی زمستانی، طبیعت گردی در سرما و فعالیتهای برفی مناسب هستند.
روکش دستکش(لایه ضدآب)(Shell / Waterproof Gloves)
روکش دستکش که به آن دستکش پوسته ای نیز می گویند معمولا عایق حرارتی ندارد و نقش آن محافظت در برابر باد، برف و باران است. به زبان ساده، این مدل مانند «بارانی دست» عمل میکند و اغلب روی دستکشهای دیگر پوشیده میشود.
کاربرد روکش دستکش یا دستکش پوسته ای در آب و هوای خیس و مرطوب، طوفانی یا برفی و استفاده روی دستکش نازک یا گرم است و در صخرهنوردی، عکاسی، کار با موبایل یا تجهیزات ظریف در هوای خنک کارکرد خوبی دارد.
روکش دستکش می تواند دو، سه یا پنج انگشتی باشد.
دستکش میتن(Mitten Gloves)
میتن ها در دو گروه دو و سه انگشتی در بازار موجود هستند. در میتن دو انگشتی همه انگشتان(بهجز شست) در یک محفظه قرار میگیرند. این طراحی باعث میشود گرما بهتر حفظ شود. در میتن سه انگشتی که با نام دستکش خرچنگی(Crab gloves) هم شناخته می شود شست و انگشت اشاره هر کدام جای جدایی دارند و سه انگشت دیگر در یک محفظه هستند.
دستکش دو انگشتی معمولا گرمتر از دستکشهای پنج انگشتی است، اما چالاکی کمتری دارد.
دستکش میتن در سرمای شدید، ارتفاعات بالا و توقفهای طولانی کارکرد خوب دارد.
دستکش حرارتی(Heated Gloves)
دستکش حرارتی دارای باتری و المنت برای تولید گرما است و در هوای بسیار سرد استفاده میشود. مهم ترین مزیت آن گرمای زیاد و قابل تنظیم است و وزن زیاد، قیمت گران و وابستگی به باتری معایب آن.
دستکش حرارتی که در انواع دو، سه و پنج انگشتی تولید می شود، برای سرمای شدید، اسکی، کار طولانی در فضای باز بسیار مناسب است.
دستکش اکسپدیشن(Expedition Gloves)
دستکش اکسپدیشن برای استفادههای سنگین – هیمالیانوردی – تولید می شود، بسیار مقاوم، معمولا چرمی و تقویتشده و مناسب تماس با طناب، یختبر و ابزار است.
این نوع دستکش در کوهنوردی فنی، دیوارهنوردی زمستانی، برنامههای اکسپدیشن کاربرد دارد.
دستکش پر کوهنوردی
دستکش پر در کوهنوردی جزو تخصصیترین تجهیزات دست برای برنامههای مناطق بسیار سردسیر، ارتفاع بالا و زمستانه است. این دستکش ها برای حفظ بیشترین گرما طراحی می شوند و معمولا در شرایطی استفاده میشوند که دستکش های دیگر جوابگو نیستند.
نکته مهم این است که یک دستکش پر می تواند: اکسپدیشن، دو انگشتی، سه انگشتی یا زمستانی کلاسیک باشد. بنابراین همچنان باید بر اساس نیاز خود دستکش پر کوهنوردی مناسب را انتخاب کنیم.
در این نوع دستکش ها از پر طبیعی(معمولا غاز یا اردک) به عنوان عایق حرارتی استفاده می شود. به همین دلیل، حجیم و سبک هستند و بیشترین گرما را تولید می کنند. دستکش هایی که از پر غاز پر شده اند، گرم تر، سبک تر و گران ترند.
این نوع دستکش در کنار مزایا، نقاط ضعفی نیز دارد:
- به رطوبت حساس است و در صورت خیس شدن دیر خشک می شود.
- نسبت به الیاف مصنوعی دوام کم تری دارد.
- برای فعالیت های فنی مناسب نیست.
- گران است.
دستکش پر کوهنوردی برای صعودهای زمستانی، کوهنوردی در ارتفاع بالا، شب مانی و کمپ در هوای سرد و استفاده به عنوان لایه رویی دستکش اصلی مناسب است. از سوی دیگر نباید از آن در کوهنوردی سه فصل، هوای مرطوب و بارانی و فعالیت های فنی استفاده کرد.
راهنمای انتخاب دستکش کوهنوردی
پس از آشنا شدن با انواع دستکش کوهنوردی، نوبت آن است که ببینیم هنگام خرید به چه نکاتی باید توجه کنیم.
دستکش چقدر باید گرم باشد؟
نخست آن که گرمتر بودن همیشه به معنای بهتر بودن نیست. اینکه به کجا میرویم و سطح برنامه و صعود ما چیست، تعیین میکند دستکش ما چقدر باید گرم باشد. هدف این است که دستها راحت باشند، نه صرفا گرم. دستکش هایی که بیش از حد گرم هستند میتوانند باعث تعریق دست شده و در نتیجه خیس شوند؛ همه ما دردسرهای رطوبت و خیسی در کوهنوردی را می دانیم. پس شرایط آب و هوایی و سرمای منطقه تعیین می کند که دستکش ما چقدر باید گرم باشد.
بهطور کلی، دستکش های زمستانی، گرم تر از دستکش های سبک هستند و دستکش های میتن از هر دو گرمترند. دستکش های سبک اغلب زمانی که فعالیت بدنی زیادی داریم، حتی در هوای سرد، کافی هستند. اما اگر آرام حرکت میکنیم، گردش خون ضعیفی داریم یا هوا بسیار سرد است، دستکشهای گرمتر گزینه بهتری خواهند بود.
آیا دستکش کوهنوردی حتما باید ضدآب باشد؟
پاسخ این پرسش بسته به این که در چه شرایط آب و هوایی و محیطی و فصلی می خواهیم کوهنوردی کنیم، می تواند متفاوت باشد. پس پیش از آن که دستکش کوهنوردی خود را انتخاب کنیم به این نکته توجه کنیم.
دیگر ویژگی های مهم دستکش کوهنوردی
هنگام انتخاب دستکش پنج انگشتی یا میتن(دستکش دو انگشتی و دستکش خرچنگی)، توجه به ویژگیهایی که با نوع فعالیت و شرایط محیطی ما سازگار باشد بسیار مهم است. به دنبال دستکشی با رویه مقاوم باشیم که در برابر شرایط جوی و سایش دوام بیاورد. همچنین به آستر و عایق آن توجه کنیم. موادی مانند الیاف پرزدار و فلیس(پلار)، بسته به نوع شان، مزایای متفاوتی از نظر چسبندگی، گرما، آزادی حرکت انگشتان و سرعت خشک شدن دارند، در حالی که عایقهای مصنوعی ضخیمتر یا پر بیشترین گرما را فراهم میکنند و پس از خیس شدن به زمان بیشتری برای خشک شدن نیاز دارند.
به نوع بسته شدن مچ دستکش نیز توجه کنیم: مچهای کوتاه سبکتر و جمعوجورتر هستند، در حالی که مچهای بلند وقتی روی آستین کاپشن قرار میگیرند، پوشش بهتری در برابر ورود برف دارند.
جزئیات کوچک را هم نادیده نگیریم؛ مثلا بعضی از دستکش های کوهنوردی پد پاککننده بینی دارند، که خب این هم یک امتیاز است! همچنین وجود حلقه اتصال، این امکان را میدهد که دستکشها را، هنگامی که استفاده نمی کنیم به هارنس یا کولهپشتی وصل کنیم.
کارایی و راحتی دستکش کوهنوردی
کارایی یکی از مهمترین ویژگیهای یک دستکش کوهنوردی خوب است. حرفهایها میدانند که چالاکی دست برای انجام درست کارها در هوای سرد ضروری است. انگشتان دست در دمای پایین ممکن است حساسیت خود را از دست بدهند که این مشکل میتواند توانایی انجام کارهای ظریف را بهطور جدی کاهش دهد. این بدان معناست که توانایی احساس سطوح کاهش مییابد؛ موضوعی که میتواند احتمال وقوع حوادث را افزایش دهد.
از سوی دیگر چالاکی دست بهطور مستقیم با ضخامت دستکش مرتبط است. دستکش های کوهنوردی ضخیم معمولا توانایی گرفتن و استفاده از اشیای کوچک را کاهش میدهند و منجر به کاهش چالاکی میشوند. چالاکی همچنین با سختی مواد(که در دمای پایین افزایش مییابد) و اندازه و تناسب دستکش مرتبط است؛ دستکش های خیلی تنگ علاوه بر محدود کردن جریان خون، انعطاف کمی دارند، و دستکش های خیلی گشاد برای فعالیتهای نیازمند عملکرد بالا مناسب نیستند.
بنابراین، برای دستیابی به بهترین کارکرد دستکش – به ویژه دستکش زمستانی – باید اندازه آن متناسب با دست ما باشد. لازم به ذکر است که دستکش های دوانگشتی برای گرم نگه داشتن طراحی می شوند و برای انجام کارهای ظریف مناسب نیستند. به همین دلیل، بهندرت میتوانیم میتن هایی پیدا کنیم که برای فعالیتهایی مانند حمایت از طناب در صعود یخ مناسب باشند.
راحتی نیز اهمیت زیادی دارد، هرچند بیشتر به تناسب دستکش(و تا حدی به جنس آستر، قابلیت تنفسی، آزادی حرکت و…..) بستگی دارد. راحتی دستکش تأثیر مستقیمی بر تجربه ما در کوهنوردی دارد که باید هنگام انتخاب و خرید به آن توجه کنیم.
عایق حرارتی در دستکش های کوهنوردی
گرمی و عایق حرارتی به توانایی ماده در نگه داشتن هوا در ساختار دستکش بستگی دارد. آستر دستکش ساختهشده از عایق های حرارتی، دستها و انگشتان ما را گرم نگه میدارد، اما باعث میشود دستکش کمی حجیم شود و چالاکی آن کاهش یابد.
مواد معمول برای عایق انواع دستکش کوهنوردی عبارتاند از:
- پشم
- فلیس(پلار)
- الیاف مصنوعی مانند Primaloft ،Thinsulate، Thermolite، الیاف توخالی پلیاستری
- Kevlar (الیاف تقویت کننده کف دست)
ضدآب و ضدباد بودن دستکش
برخی از این دستکش های کوهنوردی دارای غشاهای تنفسی ضدآب هستند که آنها را بهطور جزئی یا کامل ضدآب میکند که باعث می شود برای مسیرهای کوهستانی – در زمستان – مناسب باشند.
مزیت داشتن یک جفت دستکش ضدآب این است که باران و برف را دفع میکند. اما بهطور طنزآمیز، این ممکن است برای گرم و خشک نگه داشتن دستها کافی نباشد؛ چرا که اگر دستکش تنفسپذیر نباشد، رطوبت در درونش جمع میشود و در نتیجه:
- ظرفیت عایق حرارتی دستکش را کاهش میدهد.
- حس نامطبوعی شبیه پارچه مرطوب ایجاد میکند.
بنابراین هنگام خرید دستکش کوهنوردی ضدآب و ضدباد حواس مان باشد که حتما دارای غشای نیمهتراوا باشد. به عبارت دیگر در ساخت آن از لایه های تنفسی ضدآب مانند گورتکس استفاده شده باشد.
تنفس پذیری دستکش کوهنوردی
تنفس پذیری دستکش در محیطهای سرد با مقاومت در برابر آب مرتبط است. این ویژگی توانایی عبور هوا به درون و انتقال رطوبت از داخل به بیرون دستکش است تا دستها خشک باقی بمانند.
دستکش های سازگار با صفحه نمایش لمسی
در سال های گذشته، دستکشهای کوهنوردی سازگار با صفحهنمایش لمسی محبوبیت زیادی پیدا کردهاند. این نوع دستکش ها معمولا دارای سرانگشت هایی هستند که به ما اجازه میدهند هنگام استفاده از گوشی یا تبلت، آنها را در دست داشته باشیم.
نگهداری از دستکش کوهنوردی
حتی بهترین دستکش کوهنوردی نیز اگر بهدرستی نگهداری نشود، کارایی خود را از دست میدهد. شستوشوی منظم آن ها به حذف عرق، آلودگی و باقیمانده نمکها کمک میکند؛ موادی که میتوانند به غشاهای فنی آسیب بزنند.
توصیه میشود دستکش را با دست، در آب ولرم و با شوینده ملایم بشوییم. از نرمکنندههای پارچه و چلاندن شدید خودداری کنیم، زیرا ممکن است به غشاها آسیب برسد.
برای مدلهای چرمی، پس از خشک شدن، استفاده از کرم مخصوص چرب کننده به حفظ نرمی و خاصیت ضدآب آن کمک میکند.
خشک کردن باید همیشه در دمای اتاق و دور از منابع حرارتی مستقیم انجام شود. هرگز دستکش ها را روی رادیاتور یا بخاری نگذاریم؛ این کار میتواند باعث جمعشدن چرم یا آسیب دیدن الیاف عایق شود.
نگهداری درست یک رفتار پایدار و دوستدار محیطزیست نیز محسوب میشود. با نگهداری اصولی، دستکش های ما برای چندین فصل کارایی خود را حفظ میکنند و نیاز به تعویض و اثرات زیستمحیطی کاهش مییابد.
