صعود به قله اورست و ایستادن بر بلندترین نقطه کره زمین، بی تردید یکی از بزرگترین و مهم ترین آرزوهای هر کوهنورد در سراسر جهان است. حتی فکر کردن به آن هم می تواند جذاب باشد. شاید بسیاری از ما نتوانیم به این هدف دست پیدا کنیم اما، این دلیل نمی شود که با چگونگی برنامه ریزی، مسیرها و شیوه های صعود به این قله آشنا نشویم. در «راهنمای صعود به قله اورست» با چگونگی انجام این اکسپدیشن و جزییات هر دو مسیر متداول جبهه جنوبی و شمالی آشنا می شویم تا تصویری روشن از یکی از دشوارترین سفرهای کوهنوردی جهان به دست بیاوریم.

صعود به اورست از جبهه جنوبی (نپال)
در برنامه صعود به قله اورست از جبهه جنوبی تعداد روزهای برنامه ممکن است با توجه به راهبرد برگزارکننده، انجام صعودهای همهوایی مانند صعود به قله لوبوچه شرقی و در نظر گرفتن مراحل یا توقفهای بیشتر برای سازگاری با ارتفاع، افزایش یابد. همچنین شرایط آب و هوا، وضعیت مسیر و شرایط اعضا گروه نیز ممکن است باعث طولانیتر شدن برنامه شود. بنابراین تعداد روزهایی که در زیر آمده لزوما در همه برنامه ها یکسان نیست.
بخش نخست: از کاتماندو تا کمپ اصلی
روزهای ۱ و ۲: ورود به کاتماندو
ارتفاع کاتماندو ۱۳۵۰ متر.
در روزهای نخست راهنمایان و اعضای گروه با هم دیدار می کنند و به مرور برنامه صعود و آمادهسازی برای پیمایش پیش رو می پردازند.
روز ۳: پرواز به لوکلا و کوهپیمایی تا فاکدینگ
ارتفاع لوکلا(Lukla) حدود ۲۸۴۰ متر، ارتفاع فاکدینگ(Phakding) حدود ۲۶۱۰ متر، مسافت نزدیک به ۸ کیلومتر.
پیادهروی ما از لوکلا آغاز میشود؛ شهری کوچک در دامنه هیمالیا که بیشتر کوهنوردان مسیر جنوبی اورست، پس از پروازی کوتاه از کاتماندو، به آن میرسند. هرچند ممکن است برخی ترجیح دهند پیمایش را از کاتماندو آغاز کنند و از مسیر کلاسیک جیری(Jiri Route) به لوکلا برسند که 6 تا 8 روز زمان می برد. این همان مسیری است که هیلاری و نورگی همراه گروه شان طی کردند. یکی از نکات جذاب مسافرت هوایی به لوکلا، باند فرودگاه آن است، با طولی بسیار کوتاه که خلبان باید مهارت ویژه های در فرود هواپیما بر روی آن داشته باشد.

در هر صورت، پس از آن باید فاصله 8 کیلومتری تا روستای فاکدینگ را طی کنیم. پس کولهها را برمیداریم و در مسیری باریک میان خانههای سنگی، زمینهای پلکانی و دامنههای سرسبز به راه میافتیم. برخلاف تصوری که از صعود به اورست داریم، در این بخش قرار نیست مدام ارتفاع بگیریم. مسیر ابتدا سرازیری است و ما را به دره رودخانه «دود کوشی(Dudh Koshi)» میرساند.
از میان روستاهای کوچک، مسیرهای سنگفرش و از روی پل های معلق میگذریم. صدای آب رودخانه و زنگ گلههای یاک که در فضا میپیچد، جذابیت مسیر را چند برابر می کند. پس از حدود سه تا چهار ساعت پیادهروی، به «فاکدینگ» میرسیم. در این روستا مهمانخانههایی وجود دارد که میتوانیم در آنها استراحت کنیم، غذای گرم بخوریم و شب را بگذرانیم.

روز ۴: پیمایش تا نامچه بازار
ارتفاع نامچه بازار حدود ۳۴۴۰ متر، مسافت نزدیک به ۱۲ کیلومتر.
صبح، در امتداد رود «دود کوشی» حرکت را آغاز میکنیم. مسیر از میان جنگلهای کاج، روستاهای شرپاها و کشتزارهای کوچک میگذرد. در مسیر چند بار از روی پلهای معلق عبور میکنیم؛ پلهایی که بر فراز رودخانهای خروشان کشیده شدهاند که در کنارشان پرچمهای رنگارنگ نیایش در باد تکان میخورند.
در نزدیکی روستای «مونجو(Monju)»، وارد محدوده پارک ملی «ساگارماتا(Sagarmatha)» میشویم. هرچه پیشتر میرویم، شیب مسیر بیشتر میشود. از پل معلق مشهور «هیلاری» میگذریم.

سرانجام با شیبی طولانی به «نامچه بازار(Namche Bazar)» میرسیم. این شهرک در دامنه کوهستان قرار گرفته و خانهها و مهمانخانههایش مانند نیمدایرهای روی شیب نشستهاند. اینجا یکی از مهمترین توقفگاههای مسیر است؛ جایی برای خوردن غذا، خرید لوازم ضروری و شاید فراموش شده، همچنین استراحت پیش از ورود به ارتفاعات بالاتر.

روز ۵: روز سازگاری با ارتفاع
امروز در نامچه میمانیم تا بدن مان فرصت سازگاری با ارتفاع را پیدا کند. میتوانیم در اطراف شهرک قدم بزنیم و از نقاط مرتفعتر، چشمانداز کوههای هیمالیا را تماشا کنیم و یا از «موزه شرپا» دیدن کنیم.
برخی کوهنوردان در روز استراحت، تا حوالی هتل اورست ویو (Everest View) در ارتفاعات بالاتر صعود میکنند و سپس به نامچه بازار بازمیگردند. در هوای صاف، از این نقطه میتوان چشمانداز گستردهای از قلههای بلند هیمالیا، از جمله اورست، لوتسه و آما دابلام را تماشا کرد.
این توقف فقط برای استراحت نیست؛ بخشی از روند سازگاری بدن با کاهش اکسیژن در ارتفاع است. برنامه سازگاری بسته به شرایط افراد ممکن است چند روز ادامه پیدا کند.

روز ۶: پیمایش تا تنگبوچه
ارتفاع تنگبوچه(Tengboche) حدود ۳۸۶۰ متر؛ مسافت نزدیک به ۱۰ کیلومتر.
از نامچه خارج میشویم و در مسیری کوهستانی به مسیر خود ادامه می دهیم که گاهی از دل جنگل میگذرد و گاهی در ارتفاع همچون بالکنی طبیعی، بر فراز دره امتداد مییابد. در بخشهایی از راه، دورباره قله های اورست، لوتسه و آما دابلام با شکل شاخص و دیوارههای سنگیاش دیده می شوند.
پس از پیمودن حدود ۴ کیلومتر، مسیر بهتدریج سرازیری میشود و از میان جنگل به سوی رودخانه دود کوشی پایین میرود. حدود ۲ کیلومتر بعد، به پل معلق «فونکی تنگا(Phunki Thenga)» میرسیم و از رودخانه عبور میکنیم. از اینجا صعودی پیوسته و نسبتا دشوار آغاز میشود که پس از حدود ۳ کیلومتر ما را به تنگبوچه میرساند؛ روستایی کوهستانی که صومعه بودایی مشهوری دارد. در اینجا میتوانیم در مهمانخانهای استراحت کنیم، غذای گرم بخوریم و از سکوت کوهستان لذت ببریم.
با عبور از این منطقه، پوشش گیاهی کمکم تنکتر میشود و چهره کوهستان تغییر میکند.

روز ۷: پیمایش تا دینگبوچه
ارتفاع دینگبوچه(Dingboche) حدود ۴۴۰۰ متر، مسافت نزدیک به ۱۲ کیلومتر.
از تنگبوچه پایین میرویم و از میان درختان و خانههای پراکنده عبور میکنیم. در مسیر از روستای «پانگبوچه(Pangboche)» میگذریم و در امتداد دره رودخانه «ایمجا خولا(Imja Khola)» پیش میرویم.
بهتدریج از محدوده جنگلی خارج میشویم. درختان کمتر میشوند و زمینهای باز، چراگاههای مرتفع و دامنههای سنگی جای آنها را میگیرند. در مسیر قلههای بلند اطراف، از جمله آما دابلام، هر لحظه نزدیکتر به نظر میرسند.
پس از چند ساعت راهپیمایی به دینگبوچه میرسیم؛ روستایی در ارتفاع بیش از ۴۰۰۰ متر که خانههای سنگی و زمینهای کشاورزی محصورشده با دیوارهای سنگی دارد. هوای اینجا سردتر و تنفس هنگام راه رفتن دشوارتر است. شب را در مهمانخانه میگذرانیم.
روز ۸: روز سازگاری با ارتفاع در دینگبوچه
این روز را میتوان به استراحت یا پیمایش کنترلشده در ارتفاع بالاتر، برای نمونه در مسیر تپه «ناگارجون(Nagarjun)» اختصاص داد. ارتفاع مقصد این پیمایش حدود ۵۱۰۰ متر است؛ اما این انتخاب باید با توجه به وضعیت مسیر، شرایط افراد و برنامه سازگاری گروه انجام شود.

روز ۱۰: پیمایش تا گورک شپ و کمپ اصلی اورست
ارتفاع دهکده گوراک شپ(Gorakshep) حدود ۵۱۶۰ متر، ارتفاع کمپ اصلی جبهه جنوبی حدود ۵۳۶۰ متر.
صبح از «لوبوچه» راه میافتیم. مسیر بهتدریج وارد منطقهای سنگی و سرد میشود. در امتداد یخچال خومبو پیش میرویم؛ یخچالی بزرگ که تودههای یخ و سنگهای فروریخته، سطح آن را ناهموار کردهاند.
پس از ۴٫۵ کیلومتر به «گوراک شپ» میرسیم؛ سکونتگاه فصلی کوچکی که آخرین محل دارای اقامتگاه در مسیر کمپ اصلی اورست است. در اینجا میتوانیم کمی استراحت کنیم و سپس برای ادامه راه آماده شویم.
از «گوراک شپ» به سوی کمپ اصلی حرکت میکنیم. مسیری ۴ کیلومتری که از روی زمینهای سنگی و پشتههای یخچالی میگذرد. سرانجام به کمپ اصلی جبهه جنوبی اورست (Everest Base Camp) میرسیم؛ محلی که در فصل صعود، چادرهای کوهنوردان و گروههای پشتیبانی در آن برپا میشوند.
در اینجا برای مدتی مستقر میشویم. اما هنوز تا قله فاصله زیادی داریم. از این نقطه به بعد، مسیر دیگر یک کوهپیمایی معمولی نیست؛ راه پیش رو از میان یخچالهای ناپایدار و دامنههای برفی و یخی میگذرد.

روزهای ۱۱ و ۱۲: استراحت، سازگاری با ارتفاع و آمادهسازی در کمپ اصلی
این روزها در کمپ اصلی اورست سپری میشوند تا کوهنوردان برای صعودهای هم هوایی آماده شوند.

بخش دوم: از کمپ اصلی تا قله اورست
از اینجا به بعد، مسیر بهجای روستاها و مهمانخانهها، با کمپهای مرتفع، طنابهای ثابت، نردبانهای فلزی و گذرگاههای یخی شناخته میشود. ارتفاع و شرایط هوا اجازه نمیدهند همه این مسیر را در یک نوبت طی کنیم. به همین دلیل کوهنوردان معمولا طی چند هفته، رفتوبرگشتهایی میان کمپها انجام میدهند تا بدنشان با ارتفاع سازگار و برای صعود نهایی آماده شوند.
(برخی از برگزارکنندگان تورهای صعود به اورست برنامه ای برای سازگاری با ارتفاع در برنامه خود می گنجانند از جمله صعود به قله لوبوچه شرقی با ارتفاع ۶۱۱۹ متر)
روزهای ۱۳: صعود به کمپ ۱ از مسیر یخشار خومبو
ارتفاع کمپ ۱ حدود ۶۰۰۰ متر، مسافت نزدیک به ۳ کیلومتر.
از کمپ اصلی بیرون میرویم و به سوی یخشار خومبو حرکت میکنیم. فاصله کمپ اصلی تا ابتدای این آبشار یخی، بسته به محل استقرار کمپ و مسیر عبور در آن فصل، حدود ۵۰۰ متر تا یک کیلومتر است. این بخش یکی از پرخطرترین قسمتهای مسیر جنوبی است. یخچال همواره در حال حرکت است و شکافهای عمیق، برجهای یخی ناپایدار و گذرگاههایی که ممکن است تغییر کنند، در مسیر دیده میشوند.

برای عبور از برخی شکافها باید از نردبانهای فلزیی استفاده کنیم که گروههای فنی در نقاط مشخص نصب کردهاند. گاهی باید از روی یک نردبان باریک که دو سوی آن شکافی عمیق قرار دارد عبور کنیم؛ در حالی که به طناب ایمنی متصل هستیم.
با عبور از آبشار یخی خومبو به بالای آن میرسیم و وارد دره غربی میشویم؛ پهنهای گسترده و پوشیده از برف و یخ که میان دیوارههای عظیم «اورست، نوپتسه و لوتسه» قرار گرفته است.
روز ۱۴: صعود به کمپ ۲
ارتفاع کمپ ۲ حدود ۶۴۰۰ متر، مسافت نزدیک به ۴ کیلومتر.
از کمپ یک به سوی کمپ دو حرکت میکنیم. دره غربی در نگاه نخست پهناور و هموار به نظر میرسد، اما راه رفتن روی این سطح یخی ساده نیست. زیر پا برف و یخچال است و سطح مسیر ناهموار.
در دو سوی ما دیوارههای بلند کوهستانی قرار دارند و هرچه جلوتر میرویم، عظمت دیواره لوتسه بیشتر نمایان میشود. پس از چند کیلومتر پیمایش به کمپ دو میرسیم؛ اردوگاهی مهم و پیشرفته.

این کمپ در مقایسه با کمپ یک محلی مناسب تر برای استقرار است، اما ارتفاع آن بسیار زیاد است و بدن برای انجام سادهترین کارها انرژی بیشتری مصرف میکند.
روز ۱۵: : استراحت و سازگاری با ارتفاع در کمپ ۲
این روز برای استراحت، سازگاری بیشتر با ارتفاع و آمادهشدن برای صعود به کمپ ۳ در نظر گرفته می شود.
روز ۱۶: صعود به کمپ ۳ و بازگشت به کمپ ۲
ارتفاع کمپ سه حدود ۷۲۰۰ متر، مسافت نزدیک به ۲٫۵ کیلومتر.
کوهنوردان از شیب تند دیواره لوتسه بالا میروند و برای حمایت و ایمنی از طنابهای ثابت استفاده میکنند. پس از رسیدن به کمپ ۳، به کمپ ۲ بازمیگردند و شب را در آنجا میگذرانند.
روز ۱۷: بازگشت به کمپ اصلی پس از پایان این مرحله
گروه به کمپ اصلی بازمیگردد تا استراحت کند و توان خود را بازیابد. طبق برنامه بیشتر برگزارکننده ها، این مرحله، آخرین چرخش سازگاری با ارتفاع پیش از تلاش نهایی برای صعود به قله است.
روز ۱۸: استراحت و بازیابی در کمپ اصلی
این روز برای بازیابی توان و آمادهشدن برای مرحله بعدی در نظر گرفته میشود.
روز ۱۹ تا ۲۲ : استراحت و انتظار در کمپ اصلی برای بازه مناسب صعود
کوهنوردان در کمپ اصلی استراحت میکنند و منتظر دورهای با شرایط آب و هوایی مناسب میمانند. در این مدت، بررسی نهایی تجهیزات و مرور شیوه استفاده از سامانه اکسیژن کمکی نیز انجام میشود.
روز ۲۳: صعود به کمپ ۲
صعود از مسیر یخشار خومبو از سر گرفته میشود و گروه شب را در کمپ ۲ سپری میکند.

روز ۲۴: صعود به کمپ ۳
از کمپ دو خارج میشویم و به پای دیواره لوتسه میرسیم. اینجا مسیر تغییر چهره میدهد؛ پهنه نسبتا باز دره جای خود را به شیبی تند و یخی میدهد.
برای بالا رفتن از دیواره، از طنابهای ثابتی که در مسیر نصب شدهاند استفاده میکنیم. حرکت آهسته است و باید با ابزار صعود، کرامپون و تبر یخ کار کنیم. هر گام نیازمند دقت است؛ زیرا سطح یخ سخت و شیب آن زیاد است. در این ارتفاع، هوا بسیار رقیق شده و هر حرکت ساده دشوارتر از گذشته به نظر میرسد.
سرانجام به کمپ سه میرسیم؛ محلی که چادرها روی شیب یخی دیواره قرار میگیرند. معمولا استفاده از اکسیژن کمکی از این مرحله آغاز میشود.

روز ۲۵: صعود به کمپ ۴ در گردنه جنوبی
ارتفاع کمپ چهار حدود ۷۹۰۰ متر. مسافت نزدیک به ۲.۸ کیلومتر.
از کمپ سه، صعود را روی بخشهای بالاتر دیواره لوتسه ادامه میدهیم. در مسیر از نواحی سنگی و برفی موسوم به «باند زرد» و سپس برآمدگی سنگی «ژنو» عبور میکنیم. این نامها به بخشهایی از مسیر اشاره دارند که در میان برف و یخ، رنگ و جنس سنگ در آنها نمایان میشود.
بهتدریج به گردنه جنوبی(South Col) میرسیم؛ گذرگاهی مرتفع میان اورست و لوتسه، در ارتفاع حدود ۷۹۰۰ تا ۸۰۰۰ متر.
اینجا محل کمپ چهار است. جایی بادهای شدید، سرمای بسیار زیاد و کمبود اکسیژن، شرایطی دشوار ایجاد میکنند. این آخرین کمپ اصلی پیش از تلاش نهایی برای رسیدن به قله است و کوهنوردان معمولا مدت زیادی در آن نمیمانند. از این مرحله به بعد دیگر باید در منطقه مرگ ادامه کار را پی بگیریم.
روز ۲۶: روز صعود به قله اورست
ارتفاع قله حدود ۸۸۴۸ متر، مسافت نزدیک به ۴ کیلومتر.
صعود نهایی معمولا شبانه آغاز میشود؛ زمانی که کوهنوردان با چراغ پیشانی از چادرها خارج میشوند و در امتداد مسیر برفی و یخی به سمت بالا حرکت میکنند.
از گردنه جنوبی به سوی بالکنی در ارتفاع حدود ۸۴۰۰ متر بالا میرویم. حرکت در مسیری با برف، یخ، سنگ و طنابهای ثابت. پس از بالکن، حرکت را به سوی قله جنوبی در ارتفاع ۸۷۰۰ متر ادامه میدهیم؛ برآمدگیای نزدیک به قله اصلی.
از این جا باید در امتداد گذرگاهی باریک و پرشیب حرکت کنیم. در بخشهایی، یک سوی مسیر به دیوارههای بلند و سوی دیگر به پرتگاههای عمیق ختم میشود. به همین دلیل عبور از برآمدگیهای برفی و یخی و بخشهای فنی، نیازمند دقت فراوان است.

سرانجام به قله اصلی اورست، در ارتفاع ۸۸۴۸ متر، میرسیم. پس از هفتهها پیمایش و صعود، بر فراز بلندترین نقطه زمین ایستادهایم. در هوای صاف، رشتهکوههای هیمالیا تا دوردست و قلههای اطراف، زیر پا و در افق دیده میشوند.
اما برنامه ما هنوز تمام نشده است. بخش بزرگی از خطر، هنگام بازگشت از قله رخ میدهد. باید مسیری را که آمده ایم با دقت پایین برویم، از گذرگاه عبور کنیم و خود را به گردنه جنوبی و کمپ چهار برسانیم.
بخش سوم: بازگشت
روز ۲۷: فرود به کمپ ۲
پس از یک شب استراحت در کمپ ۴، فرود بهسوی کمپ ۲ آغاز می شود. مسیر بازگشت از همان راه صعود میگذرد و عبور از بخشهای فنی آن به دقت و احتیاط نیاز دارد. البته ممکن است بعضی از گروه ها ناچار شوند در اردوگاه سه توقف کنند و یک شب را در آنجا سر کنند.
روز ۲۸: فرود به کمپ اصلی
در این روز فرود تا کمپ اصلی اورست ادامه مییابد؛ جایی که پس از پایان تلاش برای رسیدن به قله، فرصت استراحت و جشنگرفتن فراهم میشود.
روز ۲۹ تا ۳۴: روزهای پیشبینینشده
این روزها بهعنوان زمان ذخیره در برنامه در نظر گرفته می شوند و ممکن است با توجه به شرایط جوی، وضعیت مسیر، روند سازگاری کوهنوردان یا تاخیرهای احتمالی در عملیات صعود، در مراحل مختلف برنامه استفاده شوند.

بخش چهار: بازگشت از کمپ اصلی
پس از پایان صعود، زمان ترک کمپ اصلی و آغاز مسیر بازگشت به مناطق مسکونی فرامیرسد.
روز ۳۵: پیمایش تا فریچه
ارتفاع ۴۳۷۰ متر. مسافت نزدیک به ۱۶ کیلومتر.
مسیر بازگشت در دره خومبو آغاز میشود و با کاهش ارتفاع، بهسوی فریچه(Pheriche) ادامه مییابد.
روز ۳۶: پیمایش تا نامچه بازار
مسافت نزدیک به ۱۵ کیلومتد.
فرود در دره ادامه پیدا میکند تا به نامچه بازار برسیم. با کاهش ارتفاع، هوا معمولا گرمتر میشود و پوشش گیاهی بیشتری در مسیر دیده میشود.
روز ۳۷: پیمایش تا لوکلا
مسافت نزدیک به ۲۰ کیلومتر.
آخرین روز پیمایش است و کوهنوردان به لوکلا، نقطه آغاز سفر، بازمیگردند.
روز ۳۸: پرواز به کاتماندو
با پرواز به کاتماندو، سفر کوهستانی پایان مییابد و فرصتی برای استراحت و مرور تجربه صعود فراهم میشود.
روز ۳۹: خروج از نپال یا ادامه سفر
میتوانیم کاتماندو را ترک کنیم یا برای گشتوگذار بیشتر در نپال بمانیم؛ درحالیکه تجربه صعود به اورست را با خود به همراه داریم.
صعود به قله اورست از جبهه شمالی (تبت)
مسیر شمالی اورست از سوی تبت آغاز میشود و با مسیر جنوبی نپال تفاوت چشمگیری دارد. در این مسیر از کنار یخچال شرقی رونگبوک(Rongbuk) بالا میرویم تا به گردنه شمالی برسیم. از آنجا مسیر را در امتداد یال شمالی و سپس یال شمالشرقی را تا قله ادامه می دهیم.
صعود به اورست از جبهه شمالی، از زمان ورود به تبت تا بازگشت از کوه، معمولا حدود ۵۵ تا ۶۰ روز طول میکشد. بخش قابلتوجهی از این زمان به سازگاری با ارتفاع، رفتوبرگشت میان کمپها، استراحت و انتظار برای شرایط جوی مناسب اختصاص دارد. خود صعود نهایی به قله تنها بخشی کوتاه از این برنامه چندهفتهای است.
مرحله نخست: تا کمپ اصلی جبهه شمالی اورست
برای رسیدن به کمپ اصلی جبهه شمالی اورست می توانیم یکی از دو راه زیر را انتخاب کنیم:

۱. ورود به چنگدو و پرواز به لهاسا
چنگدو(Chengdu) مرکز استان سیچوان، یکی از دروازههای اصلی سفر به تبت است. پس از رسیدن به آن جا میتوانیم مدتی در شهر بمانیم، استراحت کنیم و مقدمات ادامه سفر را انجام دهیم. از این جا دو انتخاب داریم: پرواز به لهاسا(Lhasa) یا سفر زمینی طولانی سیچوان – تبت.
پرواز از چنگدو به لهاسا معمولا حدود دو ساعت و نیم طول میکشد. فرودگاه مقصد در شهر گونگگار(Gonggar) در 60 کیلومتری لهاسا واقع شده، از آنجا باید با خودرو راه را ادامه دهیم.
ارتفاع لهاسا حدود ۳۶۵۰ متر است؛ بنابراین بهتر است در روزهای نخست برنامه فشردهای نداشته باشیم و به بدن فرصت سازگاری بدهیم.

۲. ورود به شینینگ و سفر با قطار به لهاسا
اگر بخواهیم خود سفر هم بخشی از تجربه ماجراجویی باشد، بهجای پرواز مستقیم از چنگدو، میتوانیم به شینینگ (Xining) برویم و از آنجا سوار قطار راهآهن چین – تبت شویم. سفر ریلی از این شهر به لهاسا حدود ۲۰ تا ۲۲ ساعت طول میکشد و از دشتهای مرتفع، کوهستانهای خشک و پهنههای وسیع و مرتفع فلات تبت میگذرد.
ورود به لهاسا: استراحت و سازگاری با ارتفاع
ارتفاع حدود ۳۶۵۰ متر.
پس از رسیدن به لهاسا، بهتر است یک یا دو روز را برای استراحت و سازگاری با ارتفاع در نظر بگیریم. زیرا شهر در فلاتی مرتفع قرار گرفته و حتی اگر با هواپیما به آن رسیده باشیم، بدن مان ناگهان از ارتفاع پایین به بیش از ۳۶۰۰ متر منتقل شده است.
میتوانیم در شهر گشتی بزنیم، اما بهتر است از فعالیت شدید و بالا رفتن از پلههای فراوان خودداری کنیم. اگر سردرد، تهوع، سرگیجه یا ضعف غیرعادی داشتیم، باید فعالیت را متوقف کرده و وضعیت را جدی بگیریم. در این فاصله، آژانس پشتیبان نیز مدارک، خودرو و برنامه ادامه سفر را هماهنگ میکند.

از لهاسا تا دریاچه یامدروک و گیانتسه
ارتفاع گیانتسه(Gyantse)، حدود ۴۰۲۰ متر. مسافت نزدیک به ۳۰۰ کیلومتر.
از لهاسا خارج میشویم و در جادهای کوهستانی به سوی غرب حرکت میکنیم. بهتدریج از درههای اطراف شهر فاصله میگیریم و به گردنه گامپا لا(Gampa La)، در ارتفاع حدود ۵۰۰۰ متر، میرسیم.
در آنجا دریاچه یامدروک(Yamdrok) پیش چشم مان گسترده میشود؛ دریاچهای آبیرنگ که میان کوههای خشک و مرتفع قرار گرفته است. بد نیست مدتی برای تماشای چشمانداز توقف کنیم و چند عکس یادگاری بگیریم.
به راه خود ادامه می دهیم. در مسیر، از کنار یخچال کارولا(Karola) نیز میگذریم؛ تودهای بزرگ از یخ که دامنه کوه را پوشانده است. سرانجام به گیانتسه میرسیم و شب را در این شهر میگذرانیم.
این روز فقط جابهجایی از نقطهای به نقطه دیگر نیست؛ نخستین آشنایی ما با گستره واقعی فلات تبت است.

از گیانتسه تا شیگاتسه
ارتفاع شیگاتسه(Shigatse) ، حدود ۳۸۴۰ متر. مسافت نزدیک به ۹۰ کیلومتر.
صبح از گیانتسه خارج میشویم و در مسیری که از درههای باز و زمینهای کشاورزی میگذرد، به سمت شیگاتسه حرکت میکنیم.
در مقایسه با روز قبل، مسیر کوتاهتر است و فرصت بیشتری برای استراحت داریم. شیگاتسه یکی از شهرهای مهم تبت است و صومعه تاشیلونپو(Tashilhunpo)، با ساختمانهای بزرگ و دیوارهای سفید و سرخ، از دیدنیهای شاخص آن به شمار میرود.
در اینجا میتوانیم مواد غذایی و لوازم مورد نیاز سفر را بررسی و کمبودها را جبران کنیم. اگر برنامه سفر اجازه دهد، یک شب دیگر نیز برای سازگاری با ارتفاع در شیگاتسه میمانیم.
از شیگاتسه تا تینگری
ارتفاع تینگری(Tingri)، حدود ۴۳۰۰ متر. مسافت نزدیک به ۲۵۰ کیلومتر.
از شیگاتسه به سمت غرب حرکت میکنیم. جاده از میان فلاتهای خشک و درههای پهناور میگذرد و هرچه جلوتر میرویم، نشانههای سکونت انسانی کمتر میشود.
در مسیر از شهرلاتسه(Lhatse) میگذریم و سپس به گردنه گیاتسو لا(Gyatso La) میرسیم؛ گردنهای در ارتفاع حدود ۵۲۴۸ متر. در این نقطه، جاده از ارتفاعی بالاتر از بسیاری از قلههای شناختهشده ایران عبور میکند، اما ما فقط برای مدت کوتاهی در آن ارتفاع میمانیم و سپس به سوی تینگری پایین میرویم.
تینگری آخرین شهر مهم در مسیر ما به سوی اورست است. در این جا میتوانیم شب را در یک مهمانخانه بگذرانیم، غذا بخوریم و برای آخرین بخش سفر جاده ای آماده شویم.

از تینگری تا صومعه رونگبوک
ارتفاع رونگبوک(Rongbuk)، حدود ۴۹۸۰ متر، مسافت نزدیک به ۱۰۰ کیلومتر.
از تینگری حرکت میکنیم و به سوی کوهستانی میرویم که چند روز است در دوردست دیدهایم. در مسیر، جاده از فلاتی خشک و مرتفع میگذرد و سپس به گردنه گائوو لا(Gawu La) میرسد؛ نقطهای در ارتفاع حدود ۵۲۰۰ متر که در هوای صاف، منظرهای گسترده از رشتهکوه هیمالیا و اورست پیش روی ما قرار میدهد.
پس از پایین آمدن از گردنه، مسیر را به سوی دره رونگبوک ادامه میدهیم. در انتهای جاده به معبد معروف منطقه میرسیم؛ صومعهای بودایی در ارتفاع حدود ۴۹۸۰ متر که در برابر جبهه شمالی اورست قرار گرفته است.
از این جا به بعد، چشمانداز کوهستان بسیار نزدیکتر و باشکوهتر میشود. اگر هوا صاف باشد، دیواره عظیم شمالی اورست و بخشهایی از یالهای مرتفع آن را نیز می توان دید.
از رونگبوک تا محدوده کمپ اصلی شمالی
ارتفاع کمپ اصلی حدود ۵۲۰۰ متر. مسافت نزدیک به ۹ کیلومتر.
در این بخش، برخلاف مسیر جنوبی(نپال)، لازم نیست چند روز در میان روستاها و مسیرهای جنگلی راه برویم تا به کمپ اصلی برسیم. جاده و خدمات حملونقل محلی، دسترسی گردشگران را تا محدوده کمپ اصلی شمالی آسانتر کردهاند؛ بسته به مقررات روز، حتی ممکن است بخشی از مسیر با اتوبوس طی شود.
اگر امکان پیادهروی در مسیر فراهم باشد، از رونگبوک راه میافتیم و در میان زمینهای سنگی و خشک پیش میرویم. هرچند در این ارتفاع، حتی پیادهروی آرام نیز میتواند نفسگیر باشد. پس از طی چند کیلومتر، به محدوده کمپ اصلی شمالی میرسیم؛ جایی که چشمانداز جبهه شمالی اورست، یخچالها و دامنههای مرتفع اطراف ما را فراگرفته اند.

این جا باید میان دو مفهوم تفاوت بگذاریم: کمپ اصلی گردشگری شمالی که با خودرو یا حملونقل محلی قابل دسترسی است، و کمپ اصلی پیشرفته کوهنوردان در ارتفاع حدود ۶۴۰۰ تا ۶۵۰۰ متر که در مسیر فنی صعود به قله قرار دارد. بنابراین رسیدن به کمپ گردشگری به معنای آغاز یا انجام صعود فنی اورست نیست.
مرحله دوم: کمپ اصلی تا کمپ میانی
ارتفاع حدود ۵۸۰۰ تا ۶۲۰۰ متر. مسافت نزدیک به ۱۰ کیلومتر
از کمپ اصلی حرکت میکنیم و بهتدریج وارد مسیر یخچال شرقی رونگبوک میشویم. در این بخش، راه از میان زمینهای سنگی و پشتههایی میگذرد که یخچال در طول زمان به وجود آورده است. چشمانداز مسیر، بیشتر سنگ، یخ، برف و کوههای مرتفع است.
در امتداد یخچال پیش میرویم و هرچه بالاتر میرویم، تنفس دشوارتر میشود. در برخی برنامهها، برای این که افزایش ارتفاع در یک روز بیش از اندازه نباشد، شب را در کمپ میانی میگذرانند. این توقف فرصتی برای استراحت و ادامه سازگاری با ارتفاع است. مسیر از این جا به بعد بیشتر به یک پیمایش طولانی در محیط یخچالی است تا کوهپیمایی معمولی.

مرحله سوم: کمپ میانی تا کمپ اصلی پیشرفته
ارتفاع حدود ۶۴۰۰ تا۶۵۰۰ متر. مسافت نزدیک به ۱۰ کیلومتر.
صبح دوباره به راه میافتیم. مسیر در امتداد یخچال شرقی رونگبوک ادامه پیدا میکند و ما بهتدریج به بخشهای مرتفعتر نزدیک میشویم. در اطراف، تودههای یخ و سنگ و دیوارههای بلند کوهستانی دیده میشوند. در بعضی بخشها سطح مسیر ناهموار است و برای پیمایش باید با دقت قدم برداشت.
پس از چند ساعت راه پیمایی، به کمپ اصلی پیشرفته (Advanced Base Camp یا ABC) میرسیم؛ محلی در ارتفاع حدود ۶۴۰۰ تا ۶۵۰۰ متر که در بالادست یخچال قرار دارد.
اینجا آخرین پایگاه بزرگ پیش از ورود به بخشهای دشوار صعود است. کوهنوردان در این محل استراحت میکنند، تجهیزات را بررسی میکنند و برای رفتوبرگشتهای ارتفاعی آماده میشوند. با این حال، حتی خوابیدن و غذا خوردن در این ارتفاع هم میتواند دشوار باشد.

مرحله چهارم: کمپ اصلی پیشرفته تا گردنه شمالی
ارتفاع حدود ۷۰۲۰ متر، مسافت نزدیک به ۶ کیلومتر.
از کمپ اصلی پیشرفته بیرون میرویم و در امتداد یخچال به سوی گردنه شمالی حرکت میکنیم. بهتدریج شیب مسیر افزایش مییابد و در برابر ما دیوارهای برفی و یخی قرار میگیرد که باید از آن بالا برویم.
برای عبور از این شیب، از طنابهای ثابتی که گروههای فنی در مسیر نصب کردهاند استفاده میکنیم. شیب در بخشهایی از مسیر به ۴۵ درجه میرسد و گاهی حتی تندتر میشود. کرامپونها را به کفشها متصل می کنیم و با ابزار صعود روی طناب پیش میرویم.

هرچه بالاتر میرویم، هوا رقیقتر میشود و حرکت دشوارتر. سرانجام از شیب یخی عبور میکنیم و به گردنه شمالی میرسیم؛ گذرگاهی در ارتفاع حدود ۷۰۲۰ متر، میان اورست و چانگتسه(Changtse)، (قله ای مستقل به ارتفاع ۷۵۸۳ متر). به بیان ساده، همانطور که لوتسه همسایه جنوبی اورست است، چانگتسه را میتوان همسایه شمالی آن دانست.
این نقطه محل کمپ یک در بسیاری از برنامههای صعود از جبهه شمالی است. چادرها روی سطحی مرتفع و سرد برپا میشوند، در منطقه ای که گاهی بادهای شدید در آن می وزد. از این جا به بعد، مسیر در امتداد یال شمالی کوه ادامه مییابد.
مرحله پنجم: گردنه شمالی تا کمپ دو
ارتفاع حدود ۷۵۰۰ تا۷۸۰۰ متر، مسافت نزدیک به ۱٫۶ کیلومتر.
از گردنه شمالی، مسیرمان را در امتداد یال شمالی ادامه میدهیم. برخلاف شیب یخی مرحله قبل، اکنون روی یالی مرتفع حرکت میکنیم که بخشهایی از آن برفی و بخشهایی سنگی است. در دو سوی مسیر، دامنههای عظیم کوهستانی قرار دارند و در بعضی نقاط، پرتگاهها بهوضوح دیده میشوند.
راه در بخشهایی باریک و در معرض باد است. با گامهای آهسته پیش میرویم و از طنابهای ثابت برای عبور از نقاط دشوار استفاده میکنیم.
پس از چند ساعت، به کمپ دو میرسیم؛ این جا دیگر وارد ارتفاعی شدهایم که هر فعالیتی، حتی جابهجایی کوتاه در اطراف چادر، انرژی زیادی میگیرد.

مرحله ششم: کمپ دو تا کمپ سه
ارتفاع حدود ۸۳۰۰ متر. مسافت نزدیک به ۱٫۲ کیلومتر.
از کمپ دو به سوی دامنه شمالی اورست پیش میرویم. مسیر از روی برف و سنگ و بخشهایی از دیواره میگذرد و بهتدریج ما را به ناحیهای نزدیک میکند که به نوار زرد معروف است؛ لایهای سنگی و زردفام در جبهه شمالی کوه.
در این ارتفاع، سرما و باد شدید است و میزان اکسیژن هوا بسیار پایین. کوهنوردان معمولا با استفاده از طناب ثابت، تجهیزات فنی و در بیشتر موارد اکسیژن کمکی، مسیر را ادامه میدهند.
در نهایت به کمپ سه میرسیم. این آخرین کمپ پیش از تلاش نهایی برای رسیدن به قله در مسیر معمول شمالی است. در این جا زمان زیادی برای استراحت نداریم و شرایط محیطی بهگونهای است که حضور طولانیمدت بسیار دشوار و خطرناک خواهد بود.
مرحله هفتم: کمپ سه تا نخستین پله
ارتفاع حدود ۸۵۰۰ متر، مسافت نزدیک به ۱٫۵ کیلومتر.
صعود نهایی معمولا در تاریکی شب آغاز میشود. از چادر بیرون میآییم، چراغ پیشانی را روشن میکنیم و در امتداد مسیر برفی و سنگی به سوی قله حرکت میکنیم.
راه در بخشهایی روی برف سخت و در بخشهایی روی سنگ ادامه دارد. از شیبهای تند بالا میرویم و بهتدریج وارد یال شمالشرقی میشویم.
در ارتفاع حدود ۸۵۰۰ متر به نخستین پله میرسیم؛ برآمدگی سنگیای که عبور از آن نیازمند استفاده از دستها و تجهیزات فنی است. در این جا هر حرکت باید حسابشده باشد؛ زیرا ارتفاع بسیار زیاد و خستگی، توان جسمی و تمرکز را کاهش دادهاند.

مرحله هشتم: از نخستین پله تا دومین پله
ارتفاع حدود ۸۶۰۰ متر، مسافت نزدیک به ۱ کیلومتر.
پس از عبور از نخستین پله، در امتداد یال به حرکت ادامه میدهیم. مسیر در بعضی قسمتها باریک است و در دو سوی آن، شیبهای بسیار تند و پرتگاههای عمیق دیده میشوند.
پس از عبور از صخره قارچی به دومین پله میرسیم؛ مشهورترین مانع فنی مسیر شمالی اورست. این بخش صخرهای و پرشیب است و در مسیر معمول، نردبان فلزی ثابتی برای عبور از قسمت دشوار آن نصب شده است.
از نردبان بالا میرویم و با احتیاط از بخش سنگی عبور میکنیم. این جا یکی از حساسترین قسمتهای صعود است؛ نهفقط به دلیل دشواری فنی، بلکه بهخاطر ارتفاعی که بدن در آن با کمبود شدید اکسیژن روبهرو است.
مرحله نهم: از دومین پله تا سومین پله و قله
ارتفاع پله سوم حدود ۸۶۹۰ متر، مسافت تا پله سوم نزدیک به ۱٫۱ کیلومتر و بین پله سوم و قله نزدیک به ۱٫۲ کیلومتر.
پس از عبور از دومین پله، مسیر را روی یال ادامه میدهیم. در ارتفاع نزدیک به ۸۶۹۰ متر به سومین پله میرسیم؛ برآمدگی سنگی دیگری که باید از آن عبور کنیم.
پس از آن، مسیر به سوی هرم قله ادامه مییابد. از شیب برفی و سنگی بالا میرویم و سرانجام به بخش پایانی یال میرسیم.

در نهایت، پس از پشت سر گذاشتن سه پله سنگی و مسیر طولانی یال شمالشرقی، به قله اورست در ارتفاع ۸۸۴۸ متر میرسیم. از این جا، چشمانداز فلات تبت در یک سو و رشتهکوههای هیمالیا در سوی دیگر گسترده شده است.
اما مانند مسیر جنوبی، رسیدن به قله پایان کار نیست. باید از همان یال دشوار پایین بیاییم، از سه پله عبور کنیم و خود را به کمپ سه برسانیم. سپس در مراحل بعدی به کمپهای پایینتر و سرانجام کمپ اصلی پیشرفته و کمپ اصلی رونگبوک بازمیگردیم.
سخن پایانی
صعود به اورست میتواند تجربهای دگرگونکننده باشد، اما تصمیمی نیست که بتوان آن را سبک شمرد. رسیدن به قله به سالها تجربه و آمادهسازی، تمرین منظم، مهارتهای فنی و راهنمایی مناسب نیاز دارد. چه کوهنوردی باتجربه باشیم و چه در آغاز مسیر کوهنوردی، برای آمادهشدن برای چنین برنامهای باید همه جنبههای جسمانی، فنی، روانی و تدارکاتی را در بر بگیریم.