در روایت زندگی عظیم قیچی ساز، آنچه بیش از شمار قله هایی که صعود کرده اهمیت دارد، مسیری است که از کوه های ایران آغاز شد و به بلندترین ارتفاعات جهان رسید؛ مسیری آمیخته با سال ها تمرین، صعودهای دشوار، تصمیم گیری در شرایط پرخطر، و تلاشی پیوسته برای رسیدن به هدفی بزرگ. برای شناخت این مسیر، باید علاوه بر دستاوردهای ورزشی او، به دشواری های پیش رو و شیوه مواجهه اش با کوهستان نیز پرداخت.
عظیم قیچی‌ساز؛ از تبریز تا باشگاه هشت‌هزارمتری‌های جهان
بعضی قله ها را می توان با چند ساعت کوهپیمایی صعود کرد و بعضی دیگر ماه ها آمادگی، سفرهای طولانی، تحمل سرما و کمبود اکسیژن و تصمیم گیری در شرایط دشوار را می طلبند. برای رسیدن به بلندترین قله های جهان فقط به توان بدنی وابسته نیست؛ تجربه، شناخت خطر، صبر و توانایی بازگشت در زمان مناسب نیز در آن نقشی اساسی دارند.
عظیم قیچی ساز، کوهنورد ایرانی اهل تبریز، با صعود به هر 14 قله مرتفع جهان که ارتفاعشان از هشت هزار متر بیشتر است، نام خود را در تاریخ کوهنوردی ایران ثبت کرد. او در 27 مهرماه 1396 (19 مه 2017)، با صعود به قله لوتسه، این مجموعه دشوار را کامل کرد و نخستین ایرانی و سی و هفتمین کوهنورد جهان شد که به تمام این قله ها صعود کرده است. مهم تر آن که او هر ۱۴ قله را بدون استفاده از اکسیژن کمکی صعود کرد؛ دستاوردی که جایگاه او را در هیمالیانوردی برجسته تر می کند. کاری که پیش از او تنها 16 نفر موفق به انجام آن شده بودند.
داستان او، روایت مسیری طولانی است؛ مسیری که از تجربه اندوزی در کوهستان آغاز شد، با صعودهای دشوار هیمالیا ادامه یافت و سرانجام به هدفی رسید که سال ها برای تحقق آن تلاش کرده بود.
آغاز راه در تبریز
عظیم قیچی‌ساز در سال 1360 در تبریز به دنیا آمد. او از جوانی به کوهنوردی روی آورد و در رشته تربیت بدنی تحصیل کرد. رسیدن به جایگاه او نتیجه یک صعود ناگهانی یا موفقیتی اتفاقی نبود، بلکه حاصل سال ها حضور در کوهستان، شرکت در برنامه های مختلف و کسب تجربه در ارتفاعات گوناگون بود.
او کوهنوردی جدی را از سال 1379 آغاز کرد و یکی از نخستین گام های مهمش در کوهنوردی برون مرزی، صعود به قله «ماربل وال» در قزاقستان، با ارتفاع حدود 6400 متر، در سال (2002)1381 بود. تجربه صعود به ارتفاعات بالای شش هزار متر، دریچه ای به دنیایی متفاوت از کوهنوردی می گشاید؛ جایی که سرما، دشواری حرکت، کاهش اکسیژن و دوری از امکانات امدادی، هر تصمیم را مهم تر می کند. تجربه ای که برای یک جوان با رویاهای بزرگ بسیار اهمیت دارد.
قیچی ساز در کنار صعودهای بلند، در کوهستان های ایران نیز تجربه اندوخت. صعودهای زمستانی دماوند و سبلان و صعود زمستانی گرده آلمان ها در علم کوه از جمله برنامه هایی بودند که در کارنامه او ثبت شده اند. چنین برنامه هایی به شناخت توانایی های فردی و رویارویی با سرما و دشواری مسیر کمک می کنند؛ هرچند کوهنوردی در ارتفاعات هیمالیا آزمونی متفاوت و بسیار پیچیده‌تر است.
در کوهپیما بخوانید: مصاحبه با نیرمال پورجا
هیمالیا؛ مدرسه‌ای سخت و بی‌گذشت
در سال (2003)1382 ، قیچی ساز در ترکیب تیم ملی کوهنوردی ایران برای صعود به «گاشربروم 1» در رشته کوه قراقروم پاکستان اعزام شد. این برنامه با یکی از تجربه های تلخ و ماندگار زندگی ورزشی او پیوند خورد. در جریان صعود، محمد اوراز، کوهنورد شناخته شده ایرانی، بر اثر حادثه ای در ارتفاعات آسیب دید. اعضای تیم در ارتفاع حدود 7800 متری از ادامه صعود بازگشتند تا برای انتقال او اقدام کنند. اوراز بر اثر جراحات ناشی از این حادثه جان باخت.
این رویداد یادآور یکی از واقعیت های تلخ کوهنوردی ارتفاع بلند است: قله مقصد است، اما هیچ قله ای ارزش آن را ندارد که خطرهای جدی نادیده گرفته شوند یا مسئولیت در برابر همنوردان فراموش شود. در ارتفاعات بالا، گاهی تصمیم به بازگشت نیز به اندازه صعود دشوار است؛ به ویژه هنگامی که کوهنوردان پس از روزها تلاش به نزدیکی هدف رسیده اند.
قیچی ساز در سال (2004)1383 به قله «اسپانتیک» در پاکستان صعود کرد و در سال (2005)1384، در 24سالگی، به اورست رسید؛ بلندترین قله جهان با ارتفاع 8848٫86 متر. این صعود نخستین تجربه موفق او بر فراز یکی از قله های بالاتر از هشت هزار متر بود. او در آن برنامه از اکسیژن کمکی استفاده کرد؛ موضوعی که بعدها در مسیر تکمیل هدف بزرگش اهمیت پیدا کرد.
اورست برای بسیاری از کوهنوردان نقطه پایان یک رویای بزرگ است، اما برای قیچی ساز به نقطه شروع هدفی بلندپروازانه تر تبدیل شد: صعود به تمام ۱۴ قله هشت‌هزارمتری جهان.
هدفی فراتر از اورست
چهارده قله هشت هزار متری جهان در رشته کوه های هیمالیا و قراقروم قرار دارند و صعود به همه آن ها یکی از دشوارترین هدف های کوهنوردی ارتفاعات بلند به شمار می رود. در چنین برنامه هایی تفاوت شرایط آب و هوایی، دشواری مسیرها، خطر بهمن و سقوط، مدت طولانی برنامه ها و فشار ناشی از کمبود اکسیژن، هر صعود را به آزمونی سخت تبدیل می کند.
قیچی ساز پس از اورست، مسیر خود را با صعود به قله های بلند ادامه داد. در سال (2008)1387 به «برودپیک» صعود کرد و در سال (2010)1389 به «دائولاگیری» و «نانگاپاربات» رسید. در سال (2011)1390 نیز «کانچن‌جونگا، گاشربروم 1 و گاشربروم 2» را صعود کرد. در سال های بعد، «آناپورنا، کی2، ماناسلو، ماکالو، چوآیو و شیشاپانگما» نیز به کارنامه او افزوده شدند. با صعود به شیشاپانگما در سال (2014)1393، شمار قله‌های هشت‌هزارمتری او به 13 رسید.
اما اهمیت این مسیر تنها در تعداد قله ها نبود. قیچی ساز هدف خود را دقیق تر کرده بود: می خواست هر ۱14 قله هشت هزار متری را بدون استفاده از اکسیژن کمکی صعود کند. او 12 قله را به این روش صعود کرده بود. از این رو، صعود نخست او به اورست برای تکمیل این هدف کافی نبود؛ زیرا در آن برنامه تا ارتفاع 8700 متری از کپسول اکسیژن استفاده کرده بود. بنابراین باید بار دیگر به بلندترین قله جهان بازگشت، این بار بدون اکسیژن کمکی.
چنین صعودی به معنای کنارگذاشتن ابزاری است که در ارتفاعات بسیار بالا می تواند آثار کمبود اکسیژن را کاهش دهد. در چنین شرایطی، بدن باید با اکسیژن اندک موجود در هوا کنار بیاید. حرکت، خواب، غذاخوردن و حتی انجام کارهای ساده دشوارتر می شوند و خستگی و ارتفاع می توانند بر توانایی تصمیم گیری اثر بگذارند. چنین صعودهایی به آمادگی، تجربه و مدیریت دقیق خطر نیاز دارند؛ با این حال، حتی آمادگی بسیار بالا نیز نمی تواند همه خطرها را از میان ببرد.
آمادگی قیچی ساز تنها به حضور در کوهستان محدود نمی شد. در گزارش هایی از برنامه تمرینی او به دویدن و دوچرخه سواری هوازی اشاره شده است. او در دوره ای از تمرین هایش هفته ای سه بار دوچرخه سواری می کرد و مسافت هر نوبت گاهی به حدود 100 کیلومتر می رسید. همچنین از دماوند، علم کوه و سبلان برای تمرین و مواجهه با ارتفاع استفاده می کرد. این جزئیات را شاید نتوان برنامه ای ثابت برای تمام سال‌های فعالیت او دانست، اما نشان می دهند که آمادگی برای صعودهای بزرگ به تمرین منظم و برنامه‌ریزی فراتر از روزهای حضور در کوهستان نیاز دارد.
بازگشت به اورست
در سال (2016)1395، قیچی ساز بار دیگر راهی «اورست» شد. این بار هدفش کامل کردن مجموعه صعودهای هشت هزار متری بدون استفاده از اکسیژن کمکی بود. او موفق شد به قله برسد و یکی از مهم ترین بخش های برنامه اش را به انجام برساند. اکنون تنها «لوتسه» باقی مانده بود؛ قله ای با ارتفاع 8516 متر که در همسایگی اورست قرار دارد.
با این حال، باقی ماندن یک قله به معنای نزدیک بودن قطعی پایان کار نبود. در کوهنوردی بلندارتفاع، هیچ برنامه ای تنها به اراده فرد وابسته نیست. شرایط جوی، وضعیت برف و یخ، خطر بهمن، آمادگی بدنی و امکان حرکت ایمن در مسیر می توانند برنامه ای را که ماه ها برای آن تدارک دیده شده است، متوقف کنند.
قیچی ساز پیش تر نیز با چنین مانعی رو به رو شده بود. او در سال (2015)1394 برای صعود به «لوتسه» به نپال رفت، اما زمین لرزه ویرانگر آن سال، برنامه صعود را ناتمام گذاشت. با این حال، آنچه در این سفر رخ داد، تنها نرسیدن به قله نبود. در پی زلزله، شماری از کوهنوردان آسیب دیدند و به کمک و امدادرسانی نیاز داشتند. قیچی ساز و همنوردش دکتر بهپور در کمک به آسیب دیدگان مشارکت کردند؛ آن ها مدتی در کمپ ماندند و سپس در کاتماندو نیز به یاری مجروحان ادامه دادند. قیچی ساز تصمیم گرفت به جای پیگیری هدف شخصی خود، در کنار کسانی بماند که به کمک نیاز داشتند.
این بخش از زندگی او اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا نشان می دهد که در کوهستان، مسئولیت پذیری گاهی به معنای کنارگذاشتن هدفی است که سال ها برای آن تلاش کرده ایم. رسیدن به قله می تواند دستاوردی بزرگ باشد، اما در شرایط اضطراری، کمک به انسان های آسیب دیده اولویت دارد. برنامه لوتسه به تعویق افتاد، ولی این تصمیم بُعد دیگری از کوهنوردی را آشکار کرد: ارزش «انتخاب درست» در زمانی که ادامه مسیر، تنها خواسته شخصی کوهنورد است.
لوتسه؛ پایان یک مسیر طولانی
در بهار (2017)1396، قیچی‌ساز بار دیگر برای صعود به لوتسه راهی هیمالیا شد. این بار شرایط برای ادامه برنامه فراهم شد و او در 29 اردیبهشت 1396 (19 مه 2017) به قله رسید. بدین‌ترتیب، هر 14 قله بالاتر از هشت هزار متر را صعود کرد و نخستین ایرانی ای شد که این مجموعه را کامل کرد. به این ترتیب، هدف صعود به هر 14 قله بدون اکسیژن کمکی تحقق یافت.
این موفقیت فقط به یک صعود محدود نمی‌شد. پشت آن سال ها تمرین، سفر، هزینه، انتظار، تنهایی، تلاش های مکرر برای آماده شدن، بدقولی و مواجهه با شرایطی قرار داشت که همیشه مطابق برنامه پیش نمی رفتند. لوتسه آخرین قطعه از مجموعه ای بود که قیچی ساز از سال ها پیش برای تکمیل آن تلاش کرده بود.
البته تحقق چنین هدفی به امکانات و پشتیبانی نیز وابسته است. قیچی ساز در گفت و گوهایی در سال های پیش از پایان این مسیر، از دشواری تامین هزینه صعودها و نقش حمایت های شخصی و حامیان مالی سخن گفته بود. سفر به هیمالیا، تجهیزات تخصصی، تدارکات و اقامت در کمپ های بالا، هزینه های زیادی به همراه دارند. در نتیجه، پشت هر عکس از یک کوهنورد بر فراز قله، مجموعه ای از برنامه ریزی ها و دشواری هایی قرار دارد که معمولا در تصویر نهایی دیده نمی شوند.
کوهنوردی؛ فراتر از رکورد و مدال
عظیم قیچی ساز در گفت و گوهایش درباره کوهنوردی بر اهمیت تجربه تاکید کرده است. در کوهنوردی بلندارتفاع، توان بدنی ضروری است، اما به تنهایی موفقیت را تضمین نمی کند. شناخت شرایط مسیر، بررسی گزارش صعودهای پیشین، ارزیابی آب و هوا، توجه به نشانه های بیماری ارتفاع و تصمیم گیری در لحظه، همگی در سرنوشت یک برنامه نقش دارند.
رسیدن به قله، تنها بخش قابل مشاهده یک صعود است؛ در حالی که بخش بزرگی از کار در آماده سازی، سازگاری با ارتفاع و تصمیم گیری های پی در پی انجام می شود. خطر نیز با رسیدن به قله پایان نمی یابد. فرود، به ویژه پس از ساعت ها تلاش و در خستگی، می تواند به اندازه صعود و گاهی بیش از آن خطرناک باشد. به همین دلیل، موفقیت یک برنامه را نباید تنها با رسیدن به بلندترین نقطه سنجید؛ بازگشت ایمن نیز بخش جدایی ناپذیر آن است.
زندگی ورزشی قیچی ساز نشان می دهد که تحقق یک هدف بزرگ، علاوه بر انگیزه و توانایی فردی، به صبر و آمادگی برای رو به روشدن با ناکامی نیز نیاز دارد. او پس از ناتمام ماندن تلاش سال 1394، از هدف خود دست نکشید، اما برای تحقق آن ناچار شد منتظر فرصت دیگری بماند. در کوهنوردی، اراده به معنای اصرار به ادامه مسیر در هر شرایطی نیست؛ گاهی پایداری واقعی در آن است که کوهنورد محدودیت های محیط را بپذیرد و در زمان مناسب دوباره تلاش کند.
میراث یک هیمالیانورد ایرانی
عظیم قیچی ساز با صعود به 14 قله هشت هزار متری جهان، جایگاهی ویژه در تاریخ کوهنوردی ایران به دست آورد. او از تبریز آغاز کرد، در کوهستان های بلند آسیا تجربه اندوخت، بارها با دشواری های هیمالیا رو به رو شد و سرانجام به هدفی رسید که سال ها دنبال کرده بود.
اما ارزش روایت زندگی او فقط در تعداد قله هایی که صعود کرده است، خلاصه نمی شود. مسیر او یادآور این حقیقت است که صعودهای بزرگ، حاصل یک لحظه شجاعت نیستند؛ حاصل سال ها تلاش، تجربه اندوزی، آمادگی و پذیرش محدودیت های انسان در برابر طبیعت اند.
قله ها در جای خود باقی می مانند و پس از هر صعود، راه های دیگری برای رفتن و هدف های تازه ای برای دنبال کردن وجود دارند. آنچه از یک کوهنورد در حافظه دیگران می ماند، علاوه بر دستاوردهایش، شیوه ای است که با این مسیر رو به رو شده است: شناخت او از خطر، مسئولیت پذیری در برابر همنوردان و توانایی تشخیص مرز میان اراده و اصرار بی محابا.
داستان عظیم قیچی‌ساز، داستان کوهنوردی است که هدف خود را در یکی از دشوارترین عرصه های ورزش جهان دنبال کرد و با تحقق آن، نام ایران را در تاریخ صعودهای بلندارتفاع ثبت کرد. دستاورد او بخشی ماندگار از تاریخ کوهنوردی ایران است؛ تاریخی که با تلاش کسانی شکل می گیرد که برای شناخت توانایی های خود، راهی دوردست ترین و دشوارترین کوهستان‌های جهان می شوند.
صعودهای شاخص داخلی
- سبلان 4811 متر، زمستان 1378
- دماوند 5671 متر، زمستان 1380 و 1378
- علم کوه 4850 متر، گرده آلمان ها زمستان 1379
- سبلان 4811 متر، از یخچال شمالی زمستان 1381
صعودهای برون مرزی
به‌جز اورست در سال 1384 (تا ارتفاع ۸۷۰۰ متر)، تمامی صعودهای قیچی ساز بدون استفاده از اکسیژن کمکی و بدون همراهی باربر ارتفاع (شرپا) انجام شده است.
- ماربل وال 6400 متر، قزاقستان 1381
- گاشربروم 1 8080 متر، پاکستان 1382
- دیران 7266 متر ،پاکستان 1383
- اسپانتیک 7027 متر ،پاکستان 1383
- اورست 8848 متر، نپال 1384
- آرارات 5137 متر، ترکیه 1384
- نوشاخ 7492 متر، افعانستان/پاکستان 1385
- برودپیک 8051 متر، پاکستان 1387
- پوبدا 7439 متر، قرقیزستان 1388
- دالائوگیری 8167 متر، نپال 1389
- نانگاپارپات 8126 متر، پاکستان 1389
- کانچن جونگا 8586 متر، نپال 1390
- گاشربروم 2 8034 متر، نپال 1390
- گاشربروم 1 8080 متر، پاکستان 1390
- آناپورنا 8091 متر، نپال 1391
- کی 2 8611 متر، پاکستان 1391
- ماناسلو 8163 متر، نپال 1391
- ماکالو 8485 متر، نپال 1392
- چو اویو 8201 متر، نپال 1392
- شیشاپانگما 8013 متر، نپال 1395
- اورست 8848 متر، نپال 1395
- لوتسه 8516 متر، نپال 1396
