امروزه با توجه به افزایش قیمت دستگاه های GPS دستی در سال های اخیر و همچنین فراگیر شدن استفاده از گوشی های همراه هوشمند مجهز به فناوری ناوبری، بسیاری از طبیعت گردان و به ویژه کوهنوردان برای مسیریابی به اپلیکیشن های ناوبری روی آورده اند. اما نامعتبر بودن برخی از منابع دسترسی به این برنامه ها و مشکلات اینترنت(به ویژه در کشور ما)، موجب بروز ناوبری اشتباه و دردسرهای جبران ناپذیری شده است که یا خود با آن ها درگیر بوده ایم و یا از دیگران شنیده ایم. به همین دلیل لازم است پیش از استفاده از این برنامه ها با نقاط ضعف و قوت آن ها آشنا شویم. در مقاله «مزایا و معایب اپلیکیشن های مسیریابی در کوهنوردی» برجسته ترین نکاتی را که پیش از استفاده از این برنامه ها لازم است بدانیم، یادآوری می شود.
در نگاه اول، این ابزار راه حلی ایده آل برای یافتن مسیر و حرکت ایمن در طبیعت و کوهستان به نظر می رسند؛ اما باید توجه داشت که فناوری، محدودیت های خود را دارد و فارغ از نوع سامانه ای که برای مسیریابی به کار میبریم – چه تلفن همراه، چه دستگاه GPS و چه نقشه کاغذی و قطبنما – رمز موفقیت در مسیریابی، توانایی خواندن، درک نقشه و ارتباط دادن آن با محیط اطراف، آگاهی مداوم از موقعیت مکانی و توانایی پیدا کردن مسیر ایمن از یک نقطه به نقطه دیگر است.
اپلیکیشن ناوبری کوهنوردی چیست؟
همان گونه که از نام شان پیداست، این برنامه ها برای ناوبری و مسیریابی در طبیعت و کوهستان طراحی شده اند. می توان آن ها را از نظر سادگی استفاده مشابه Google Maps دانست، با این تفاوت که برای کوهنوردی و طبیعت گردی طراحی شده اند. ویژگی مشترک همه آن ها نیز استفاده از سامانه های ماهواره ای ناوبری برای تعیین موقعیت مکانی کاربر است.
هر برنامه ممکن است امکانات متفاوتی داشته باشد، اما هدف اصلی همه آن ها کمک به تعیین موقعیت، برنامه ریزی مسیر و هدایت کاربر در محیط های خارج از شهر است.
نظر کاربران درباره برنامه های ناوبری
سه دیدگاه درباره استفاده از اپلیکیشن های مسیریابی موبایل به عنوان ابزار ناوبری وجود دارد:
1. مسیریابی با تلفن همراه کار درستی نیست و هرگز نباید جایگزین نقشه و قطبنما شود.
2. تلفن همراه یک شمشیر دولبه است. در عین حال که ابزاری مفید است، اما نیازمند پشتیبانی و مدیریت صحیح نیز می باشد.
3. این فناوری بسیار مفید است و می تواند به تنهایی برای بیشتر برنامه ها استفاده شود.
خب، شاید بهتر باشد ما نیز گزینه دوم را که متعادل تر از دو دیدگاه دیگر است در نظر داشته باشیم. بر همین اساس نکات مثبت و منفی استفاده از برنامه های مسیریابی تلفن های همراه هوشمند را با هم بررسی می کنیم.
چالش ها و محدودیت های استفاده از تلفن همراه در ناوبری کوهستان
بی تردید یکی از ابزارهای نوین و کم هزینه برای مسیریابی، گوشی های هوشمند هستند که امروزه بسیاری از افراد در شهرها و جاده ها از آن ها استفاده می کنند. توانایی و امکانات تلفن های هوشمند در ناوبری به محیط های شهری منحصر نمانده و بسیاری از طبیعت گردان و کوهنوردان به دلایل مختلف مانند: هزینه کم نصب برنامه ها، در دسترس بودن نقشه های رایگان، راحتی استفاده از آن ها و….. در برنامه های خود از آن بهره می برند. همچنین امکانات دیگری مانند اینترنت و امکان دسترسی به نقشه ها، نقاط و مسیرها، تصاویر برخط (Online)، در دسترس بودن دوربین و وجود قابلیت واقعیت افزوده (AR:Augmented Reality)، سرعت بالاتر در مکان یابی اولیه و… که امکانات خوبی را در اختیار کاربر قرار می دهند، ممکن است باعث این تصور شود که قابلیت های ناوبری گوشی همراه و دستگاه های تخصصی یکسان و یا حتی برتر است. با وجود این هنگام استفاده از تلفن همراه هوشمند برای مسیریابی در کوهنوردی باید کمی محتاط بود.
آیا سخت افزار گوشی های هوشمند برای مسیریابی در کوهنوردی کارایی لازم را دارد؟
- سخت افزار بیرونی تلفن همراه(بدنه آن و شرایط محیطی استاندارد مناسب کارکردشان)، شاید بیشتر مناسب محیط شهری باشد، حال آن که دستگاه های GPS دستی برای استفاده برای شرایط سخت طراحی می شوند.
- ویژگی لمسی بودن صفحه نمایش تلفن های همراه هوشمند باعث می شود که مسیریابی در شرایط سخت و به ویژه با بیشتر دستکش ها تقریبا غیرممکن شود. همچنین بزرگ بودن صفحه نمایش، امکان آسیب پذیری و شکستن آن را بالا می برد.
- سخت افزارهای پردازشگر تلفن های همراه نیز به صورت چند منظوره و برای کاربری های متعدد طراحی می شوند. این نکته ممکن است در برخی مدل ها بر کارایی آن در ناوبری تاثیر بگذارد.
- سختی آب و هوا (سرما و گرمای شدید) می تواند عملکرد تلفن های هوشمند و باتری آن ها را به طور محسوسی کاهش دهد و در برخی موارد موجب خاموش شدن دستگاه شود.
محدودیت های نرم افزاری اپلیکیشن های مسیریابی گوشی همراه
با توجه به شرایط تحریمی کشور، دسترسی به بسیاری از اپلیکیشن ها از طرف شرکت های سازنده به روی کاربران ایرانی بسته بوده و در چنین شرایطی بازارهای رسمی مانند گوگل پلی و اپ استور این محصولات را به کاربر ایرانی نمایش نمی دهند. از سوی دیگر به دلیل آن که بسیاری از قابلیت های اپلیکیشن ها در چارچوب ویژه و پس از خرید و یا پرداخت هزینه اشتراک قابل دسترسی هستند و امکان پرداخت از طرف کاربر ایرانی به صورت رسمی مقدور نیست، به همین دلیل ما ناچاریم از اپلیکیشن های رایگان و یا قفل شکسته استفاده کنیم که این کار ممکن است مخاطرات بسیار زیادی را به همراه داشته باشد.
هماهنگی سخت افزار و نرم افزار
همخوانی نرم افزار و سخت افزار در کارکرد مناسب تجهیزات الکترونیکی نقش بسیار به سزایی دارد. با توجه به تنوع مدل های مختلف گوشی های تلفن همراه، امکان ناهمخوانی نرم افزارها با برخی سخت افزارها وجود دارد. در بعضی موارد این ناهمخوانی پیش از نصب، توسط ارائه دهنده به کاربر اطلاع داده می شود، اما در برخی موارد یا در صورت استفاده از بازارهای غیررسمی، ممکن است هیچ هشداری در این زمینه به کاربر داده نشود و گاهی برنامه در حین کار به یکباره متوقف یا دچار مشکل شده یا از ابتدا بر روی تلفن هوشمند به درستی کار نکند.
تلفن همراه، وسیله ای برای تماس های ضروری
یکی از مهمترین نیازهای ما به تلفن همراه در کوهستان، استفاده از آن برای برقراری تماس تلفنی در شرایطی اضطراری است. حال اگر قرار باشد پیش از آن، باتری گوشی را برای کارهایی مانند ناوبری استفاده کرده باشیم، در شرایط ویژه، بیشترین ریسک را برای خود ایجاد خواهیم کرد.
مزیت های برنامه های ناوبری موبایل در کوهنوردی
نمی توان این نکته را نادیده گرفت که استفاده از اپلیکیشنهای ناوبری در گوشیهای هوشمند، شیوه کوهنوردی و طبیعتگردی را به شکل چشمگیری تغییر داده است. همان طور که پیشتر گفته شد، باید توجه داشت که هیچ اپلیکیشنی جایگزین مهارتهای ناوبری سنتی (مانند استفاده از نقشه کاغذی و قطبنما) و دستگاه GPS نیست، بلکه یک ابزار کمکی محسوب میشود.
اگر بخواهیم مواردی را نام ببریم که کفه ترازو را به نفع اپلیکیشن های ناوبری سنگین تر می کند، مهم ترین آن ها عبارت اند از:
اپ های مسیریابی نقشه های بسیار غنی و متنوع دارند.
مهمترین برتری اپلیکیشن ها، کیفیت و تنوع نقشه های آن هاست. در یک گوشی می توانیم هم زمان از:
- نقشه های توپوگرافی
- تصاویر ماهواره ای
- نقشه های Open Street Map
- نقشه های مخصوص کوهنوردی
- نقشه های زمستانی (در برخی مناطق)
استفاده کنیم و تنها با چند لمس بین آن ها جا به جا شویم.
صفحه گوشی بزرگ و باکیفیت است.
هر چند پیشتر درباره مشکلات صفحه نمایش گوشی های هوشمند صحبت کردیم، اما مزیت آن ها را نمی توان نادیده گرفت:
- بزرگتراند،
- با وضوح بالاتری دارند،
- و دارای رنگهای زنده تر هستند،
این موضوع خواندن نقشه، تشخیص مسیرها و مشاهده جزئیات زمین را بسیار آسان تر می کند.
موبایل ها پردازشگر قدرتمند دارند.
در بالا درباره سخت افزار گوشیهای هوشمند نکاتی بیان شد، اما نباید فراموش کنیم که برخی از آن ها از پردازنده های قوی و حافظه بیشتر بهره می برند، بنابراین:
- نقشهها سریعتر بارگذاری میشوند.
- بزرگنمایی و جابهجایی روی نقشه روانتر است.
- محاسبات مسیر با سرعت بیشتری انجام میشود.
امکانات نرم افزاری بسیار گسترده دارند.
اپلیکیشن های مسیریابی موبایل امکانات دیگری به غیر از مسیریابی دارند:
- ثبت مسیر،
- تحلیل صعود،
- محاسبه سرعت،
- نمودار ارتفاع،
- برنامه ریزی مسیر،
- ثبت نقاط مهم،
- اشتراک گذاری فایل های GPX،
- همگام سازی با فضای ابری،
- و اتصال به ساعت های هوشمند
را نیز ارائه میکنند.
اپلیکیشن های ناوبری به روزرسانی می شوند.
برنامه های ناوبری موبایل مرتبا به روزرسانی می شوند و امکانات جدید، رفع اشکال و نقشه های تازه دریافت می کنند.
برنامه های ناوبری هزینه کمی دارند.
اگر گوشی هوشمند داشته باشیم، معمولا فقط با نصب یک اپلیکیشن ناوبری (که برخی از آن ها رایگان یا کم هزینه هستند) به مجموعه ای از امکانات دسترسی پیدا می کنیم.
برنامه های مسیریابی به بانک بزرگ مسیرهای کاربران دسترسی دارند!
برخی اپلیکیشن های ناوبری امکان دانلود و استفاده از هزاران مسیر ثبت شده توسط دیگر کوهنوردان را فراهم می کنند. این قابلیت یافتن مسیرهای کمتر شناخته شده را آسان تر می کند.
اپ های مسیریابی با دیگر ابزار گوش هماهنگ هستند.
یک نکته مثبت دیگر گوشی های هوشمند، استفاده همزمان از چند برنامه علاوه بر ناوبری است:
- دوربین،
- دفترچه یادداشت،
- قطب نما،
- ارتفاع سنج (در برخی مدلها)،
- پیش بینی آب و هوا (در صورت دسترسی به اینترنت)،
- پیام رسان،
- و ابزار تماس اضطراری
اشتراکگذاری اطلاعات با تلفن همراه آسان است.
ارسال مسیر، مختصات، عکس و گزارش برنامه از طریق گوشی بسیار ساده است.
برنامه های مسیریابی جامعه کاربری گسترده ای دارند.
به دلایلی که پیشتر درباه آن ها صحبت کردیم اپلیکیشن های محبوب معمولا دارای انجمن های فعالی هستند که کاربران در آنها:
- مسیرهای جدید،
- هشدارهای مربوط به موانع،
- وضعیت منابع آب،
- و تجربه های خود را به اشتراک می گذارند.
این اطلاعات می تواند برای برنامه ریزی دیگران بسیار مفید باشد.
معیارهای ارزیابی اپلیکیشن های مسیریابی
اگر می خواهیم برای صعود بعدی خود با استفاده از یک اپ ناوبری گوشی همراه مان برنامه ریزی کنیم؛ بهتر است هنگام انتخاب آن به نکات زیر توجه داشته باشیم:
- برای کوهنوردی مناسب باشد.
- امکان استفاده از نقشه های توپوگرافی و تخصصی در آن وجود داشته باشد.
- امکان دانلود نقشه ها و استفاده از آن ها به صورت آفلاین(در حالت پرواز Flight Mode) و تنها با GPS فعال، بدون نیاز به اینترنت یا شبکه تلفن همراه را داشته باشد.
- سیستم های مختصات مختلف ( مختصات UTM و طول و عرض جغرافیایی Latitude/Longitude) را نمایش دهد.
- از دیتوم های مختلف نقشه (دست کم NAD83 و WGS84) پشتیبانی کند.
- ترجیحا با هر دو سیستمعامل (Android و IOS) سازگار باشد.
- امکان ذخیره و ارسال فایل GPX (برای اشتراکگذاری: نقاط مسیر(Waypoints)، مسیرها(Routes)، ردپاها یا مسیرهای پیموده شده(Tracks)) را داشته باشد.
- امکان وارد کردن و استفاده از فایلهای GPX داشته باشد.
- امکان استفاده از چند منظومه ماهواره ای (GPS، Galileo، GLONASS، BeiDou) را داشته باشد.
- دقت کافی در موقعیت یابی (که عمدتا به کیفیت سختافزار GPS گوشی نیز وابسته است) داشته باشد.
هنگام استفاده از تلفن همراه در کوهستان باید به نکات زیر توجه کنیم.
شارژ گوشی پر باشد.
مطمئن شویم که با باتری کاملا شارژ شده (100%)، حرکت خود را آغاز می کنیم. اگر در طول سفر از گوشی برای گوش دادن به موسیقی یا مسیریابی استفاده می کنیم، در مسیر آن را شارژ کنیم.
از گوشی خود محافظت کنیم.
برای محافظت از گوشی در برابر ناپایداری آب و هوا، آن را در یک قاب ضدآب قرار دهیم؛ حتی اگر خود گوشی ضدآب باشد. همچنین در زمستان و سرما، زمانی که از آن استفاده نمی کنیم، گوشی را نزدیک بدن خود نگه داریم تا گرم و خشک بماند و عمر باتری آن نیز بیشتر شود.
در کوهپیما بخوانید: بهترین اپلیکیشن های هواشناسی کوه
نقشه ها را پیش از برنامه دانلود کنیم.
تمام نقشه هایی را که ممکن است به آن ها نیاز داشته باشیم، از قبل دانلود کنیم تا هنگام حضور در کوهستان مجبور نباشیم برای دسترسی به نقشه ها به اینترنت همراه وابسته باشیم.
بهتر است از نقشه های توپوگرافی استفاده کنیم؛ زیرا همه نقشه های دیجیتال برای طبیعت گردی و کوهنوردی در مناطق کوهستانی مناسب نیستند.
اگر قصد داریم مسیری را که از یک اپلیکیشن یا وب سایت دانلود کرده ایم دنبال کنیم، بهتر است آن را با منابع معتبر دیگر نیز مقایسه کنیم تا مطمئن شویم مسیر برای سطح تجربه و توانایی ما ایمن و مناسب است.
عمر شارژ باتری را افزایش دهیم.
قرار دادن گوشی در حالت پرواز (Flight Mode) باعث می شود ارتباط آن با شبکه های بیرونی قطع شود و شارژ باتری بیشتر عمر کند (در این حالت GPS همچنان کار می کند و می توانیم به مسیریابی ادامه دهیم).
همچنین همراه داشتن یک پاوربانک، این امکان را به ما می دهد که در طول مسیر گوشی خود را دوباره شارژ کنیم.
یک سیستم پشتیبان همراه داشته باشیم.
هیچ سیستمی صددرصد بدون خطا نیست؛ بنابراین اگر گوشی (یا دستگاه GPS) از کار بیافتد، باید یک روش مستقل برای مسیریابی داشته باشیم. بهترین گزینه همراه داشتن نقشه کاغذی و قطبنما و همچنین مهارت کافی برای استفاده از آن هاست.
همچنین بد نیست یک گوشی ساده دکمه ای را به عنوان پشتیبان در کیت بقا خود داشته باشیم؛ گوشی ای که باتری آن در حالت خاموش بتواند مدتی طولانی شارژ خود را حفظ کند.
نکته پایانی
حتی بهترین اپلیکیشن های ناوبری نیز جایگزین دانش مسیریابی نمی شوند. این برنامه ها موقعیت ما را روی نقشه نشان می دهند، اما همچنان باید بتوانیم:
- نقشه را بخوانیم؛
- عوارض زمین را تفسیر کنیم؛
- مسیر مناسب را انتخاب کنیم؛
- و در صورت تغییر شرایط، تصمیم گیری صحیح داشته باشیم.
به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان ایمنی کوهستان توصیه می کنند که استفاده از اپلیکیشن های مسیریابی را در کنار مهارتهای سنتی نقشه خوانی و کار با قطب نما را بیاموزیم، نه به عنوان جایگزین کامل آن ها.
اگر قصد ما کوهنوردی و طبیعت گردی معمول، برنامه های یک روزه یا دوروزه در مسیرهای شناخته شده باشد، اپلیکیشن های ناوبری به دلیل نقشه های بهتر، امکانات بیشتر، هزینه کمتر و سهولت استفاده معمولا انتخاب مناسب تری هستند.
اما اگر قصد صعودهای زمستانی، برنامه های چندروزه، سفرهای اکتشافی یا حضور در مناطق بسیار دورافتاده را داریم، دستگاه GPS دستی بهعنوان ابزار اصلی گزینه مناسب تری است. زیرا در شرایط سخت از نظر دوام و قابلیت اطمینان، برتری محسوسی دارد.
به همین دلیل، در میان کوهنوردان باتجربه، ترکیب گوشی هوشمند با اپلیکیشن ناوبری + دستگاه GPS دستی و نقشه و قطب نما، ایمنترین و مطمئن ترین راهکار محسوب میشود.
