بهترین فیلم های کوهنوردی

چالش‌ های پیش روی کوهنوردان، زیبایی‌ های کوهستان، ایستادن بر چکاد قله‌ ها و بسیاری جذابیت‌ های دیگر باعث شده است که کوهنوردی از همان دهه‌ های آغازین پیدایش سینما مورد توجه فیلم‌ سازان قرار بگیرد. در این مقاله به مرور شماری از بهترین فیلم‌ های کوهنوردی و سنگ‌ نوردی می‌ پردازیم که هر یک به شیوه‌ ای در بازتاب این ورزش‌ ها و شناساندن جنبه‌ های گوناگون آن‌ ها نقش داشته‌ اند.

تاریخچه  کوهنوردی در سینما

دهه های آغازین سینمای کوهنوردی

آرنولد فانک (Arnold Fanck) فیلمساز آلمانی یکی از پیشگامان سینمای کوهستان شناخته می‌شود. او در دهه های 1920 و 1930 چند فیلم با موضوع کوهستان و کوهنوردی ساخت. در فیلم های او کوهنوردی و طبیعت آلپ و تلاش انسان برای رویارویی با دشواری‌ های کوهستان به شیوه ‌ای حماسی و پرشور به تصویر کشیده شده است.

یکی از شناخته شده ترین آثار فانک «یک گام بزرگ (The Great Leap، 1927)» نام دارد. فیلم داستان درباره گیتا، یک دختر جوان آلپی است که به صعود از صخره‌ها و کوهپیمایی علاقه زیادی دارد و از این طریق خواستگارانش را به چالش می‌کشد.

کوهنوردی در سینمای پایان قرن بیستم

در سال های بعد توجه به کوهنوردی و کوهستان همچنان در سینما مشاهده می شود اما، در دهه‌ های پایانی سده بیستم، فیلم‌ های کوهنوردی و سنگ‌ نوردی تنوع بیشتری پیدا کردند و مستندها نیز به‌ تدریج جایگاه برجسته‌ تری یافتند.

شاید فیلم «درخشش تاریک کوه ‌ها (The Dark Glow of the Mountains) (1985)» ساخته ورنر هرتسوگ، هم وطن فانک از نخستین مستندهای قابل توجه درباره کوهنوردی باشد. این فیلم درباره سفری است که «رینهولد مسنر و هانس کامرلندر» برای صعود به قله‌های گاشربروم 1 و 2، بدون بازگشت به کمپ اصلی انجام دادند. «درخشش تاریک کوه ها» بیش از آنکه به نمایش خود صعود یا ارائه شیوه های کوهنوردی توجه داشته باشد، به دنبال آشکار کردن انگیزه‌ های درونی کوهنوردان است. هرتسوگ همچنین در سال 1991 فیلم «فریاد سنگ (Cerro Torre: Schrei aus Stein)» را با موضوع رقابت و تقابل دو کوهنورد با نگرش‌ ها و مهارت‌ های متفاوت در تلاش برای صعود به قله «سرو توره (Cerro Torre)» در پاتاگونیا (مرز آرژانتین و شیلی) ساخت .

فیلم «K2» محصول 1991 و «صخره‌ نورد» (Cliffhanger) محصول 1993، از فیلم‌ های ماجراجویانه و مهیج شناخته‌ شده این دوره‌ اند که کوهستان و مهارت‌ های کوهنوردی را به مرکز داستان خود آورده‌ اند.

در کوهپیما بخوانید: اصول اولیه عکاسی

از آغاز سده جدید فیلم سازان و حتی بعضی از کوهنوردان که با فیلمسازی آشنا بودند به ساخت فیلم های مستند کوهنوردی روی آورده و برخی از بهترین فیلم های ورزشی را ساختند.

کوهنوردی در سینمای قرن بیست و یک

از آغاز سده بیست‌ و یکم، مستندهای کوهنوردی و سنگ‌ نوردی با بهره‌ گیری از دوربین‌ های پیشرفته‌ تر و همراهی خود کوهنوردان در برنامه‌ های دشوار، گسترش بیشتری یافتند. برخی از این آثار، مانند «لمس خلأ» و «مرو»، روایت‌ هایی تأثیرگذار از تجربه‌ های واقعی کوهنوردان ارائه می‌ کنند. فیلم «Free Solo» نیز یکی از نقاط عطف این روند به شمار می‌ رود.

تماشای فیلم‌ های شاخص این حوزه فرصتی است تا با شاخه‌ های گوناگون کوهنوردی، تجربه‌ های دیگران و جنبه‌ های فنی، روانی و انسانی این ورزش آشنا شویم و از تماشای یک فیلم خوب نیز لذت ببریم.

فهرست بهترین فیلم های کوهنوردی

در زیر با برخی از بهترین فیلم های کوهنوردی آشنا می شویم.

ماموریت ایگر (The Eiger Sanction ) 1975

«مأموریت ایگر» فیلمی اکشن و مهیج به کارگردانی کلینت ایستوود است که در سال 1975 اکران شد. داستان درباره جاناتان هملوک، استاد دانشگاه و آدم‌ کش حرفه‌ ای بازنشسته‌ ای است که برای انجام مأموریتی خطرناک، در قالب یک گروه کوهنوردی راهی آلپ می‌ شود. او باید در جریان صعود به ایگر، علاوه بر رویارویی با دشواری‌ های کوهستان، هویت فرد موردنظرش را نیز شناسایی کند. این فیلم آمیزه‌ ای از ماجراجویی، جاسوسی و صعودی پرخطر است.

استادان سنگ 1  (Masters of Stone 1) 1991  

«اریک پرلمان» در دو دهه و از سال 1991 شش فیلم درباره سنگ نوردی با عنوان «استادان سنگ» ساخت. «استادان سنگ 1» مستندی کلاسیک در دنیای سنگ ‌نوردی به شمار می رود. این فیلم، که اولین قسمت از این سری مستند است، ما را به دنیای هیجان‌ انگیز و چالش‌ برانگیز سنگ ‌نوردی در مناطق بکر و صخره‌ ای مانند «شهر صخره‌ها» و «دره فورک کانیون» می ‌برد.

«استادان سنگ» پر از چهره ‌های شناخته شده و افسانه ‌ای دنیای سنگ‌ نوردی است. افرادی مانند «ران کاک،  تونی یانیرو، دن آسمن، جان باچار، تاد اسکینر و بون اسپید» که با مهارت و جسارت خود مرزهای این ورزش را جا به ‌جا کردند.

صخره نورد (Cliffhanger) 1993

این فیلم هالیوودی داستان یک کوهنورد ماهر را روایت می کند که پس از یک حادثه تلخ که منجر به مرگ دوستش می ‌شود، از کوهنوردی فاصله می‌گیرد. او به دل کوهستان پناه می‌ برد تا از دنیا دور باشد، اما آرامش او با ورود یک گروه خلافکار به هم می ‌خورد. این گروه به دنبال پیدا کردن میلیون‌ ها دلار پول نقدی هستند که در سقوط یک هواپیما در کوهستان پراکنده شده است. کوهنورد بازنشسته مجبور می‌ شود از مهارت ‌های کوهنوردی خود برای نجات جان خود و دیگران استفاده کند. او در این راه با چالش‌ های مختلفی روبرو می ‌شود و باید از تله ‌های مرگبار و تعقیب و گریزهای نفس گیر جان سالم به در ببرد.

Hard Grit 1998

این فیلم، مستندی بریتانیایی محصول سال 1998 درباره دنیای هیجان ‌انگیز سنگ ‌نوردی است. فیلم «شن سخت» ما را به دل صخره ‌های شمال انگلستان می ‌برد و با دنیای سنگ ‌نوردی سنتی، انفرادی آزاد و بولدرینگ آشنا می ‌کند. همچنین نشان می‌ دهد که بسیاری از بهترین و مهم ‌ترین سنگ نوردان بریتانیایی، از «جری موفات و بن مون تا لئو هولدیگ و جانی داوز»، چگونه با ترس کنار آمده ‌اند و خطرپذیری را به جان خریده اند.

Rampage 1999

زمانی بیشتر کوهنوردان، بولدرینگ را جدی نمی‌گرفتند و آن را «تمرین کوهنوردی» می ‌دانستند. فیلم ‌هایی مانند Rampage این ذهنیت را دگرگون کردند و طیف وسیع ‌تر و جوان‌ تری از مخاطبان را با این ورزش آشنا کردند . این فیلم داستان «کریس شارما» (که در آن زمان 18 ساله بود و اکنون یکی از بهترین سنگ نوردان تاریخ محسوب می‌ شود) و دوستش «اوب کارین» است که در سفری جاده ‌ای به غرب آمریکا می ‌روند. شارما راه خود را به سمت ده‌ ها مسیر صخره ای صعود باز می کند که امروزه مشکلات نمادین سنگ نوردی هستند و در این مسیر نشان می ‌دهد که چرا بولدرینگ ماندگار شده است.

لمس خلا (Touching the Void) 2003

این فیلم بر اساس داستان واقعی صعود ناموفق «جو سیمپسون و سیمون یتس» به قله «سیولا گراند (Siula Grande)» در رشته کوه‌ های آند پرو در سال 1985 ساخته شده است.

فیلم روایتگر تلاش دو کوهنورد برای صعود از یک مسیر دشوار و دست ‌نخورده است. پس از رسیدن به قله و در مسیر بازگشت اتفاقی غیرمنتظره رخ می ‌دهد که زندگی هر دو کوهنورد را به خطر می ‌اندازد. سیمپسون در یک حادثه وحشتناک از طناب جدا شده، سقوط می‌کند. یتس برای نجات جان دوستش تلاش می‌ کند، اما در شرایط بسیار دشوار قرار می‌گیرد و…

پیشرفت (Progression) 2009

این فیلم درباره گروهی از سنگ نوردان جوان و با استعداد است که با محدودیت هایشان مبارزه می کنند. در فیلم تصاویر خیره کننده ای از صخره نوردی در مکان های مختلف در سراسر جهان را می بینیم. در طول فیلم، بینندگان شاهد تلاش های خستگی ناپذیر سنگ نوردان برای صعود از مسیرهای دشوار و غلبه بر ترس های خود هستند.

رخ شمالی (North Face) 2008

در سده گذشته صعود به دیواره شمالی ایگر در آلپ سوئیس یکی از مشکل ترین صعودهای کوهنوردی بود. این قله پس از تلاش ‌های مختلف که منجر به مرگ کوهنوردان بسیاری شد، شهرت ترسناکی به دست آورد. «رخ شمالی» (North Face / Nordwand) فیلمی داستانی محصول 2008 است که به تلاش نافرجام سال 1936 برای صعود از جبهه شمالی ایگر در آلپ می‌ پردازد. در این حادثه، آندریاس هینترشتویسر، تونی کورز، ویلی آنگرر و ادی راینر جان باختند. فیلم، علاوه بر دشواری‌ های فنی مسیر و شرایط جوی، فشار رقابت و توجه رسانه‌ها را نیز به تصویر می‌کشد.

رؤیای وحشی (The Wildest Dream) 2010

«رویای وحشی» (The Wildest Dream) مستندی به کارگردانی آنتونی گفن درباره جورج مالوری، کوهنورد بریتانیایی، و تلاش نافرجام او و اندرو اروین برای صعود به اورست در سال 1924 است. سرنوشت این دو کوهنورد که در نزدیکی قله ناپدید شدند، دهه‌ ها به یکی از رازهای بزرگ تاریخ کوهنوردی تبدیل شده بود.

فیلم، داستان مالوری را با تلاش‌های کنراد آنکر، کوهنورد آمریکایی که در سال 1999 پیکر مالوری را در کوهستان پیدا کرد، پیوند می‌ دهد. آنکر همراه با لئو هولدیگ به اورست بازمی‌ گردد تا مسیر تاریخی صعود را بازسازی کند و سرنخ‌ های بیشتری درباره سرنوشت مالوری و اروین بیابد. فیلم با بهره‌ گیری از تصاویر آرشیوی، نامه‌ ها و بازسازی صعود، افزون بر تاریخ اکتشافات اورست، به انگیزه انسان برای رویارویی با ناشناخته‌ ها و بهای دنبال کردن یک رویای بزرگ می‌ پردازد.

Reel Rock 7 2012

«Reel Rock 7» یکی از قسمت‌ های مجموعه فیلم‌ های سنگ‌ نوردی Reel Rock است که در سال 2012 منتشر شد. این مجموعه با کنار هم قرار دادن چند روایت از سنگ‌ نوردان و صعودهای دشوار، مخاطب را با سبک‌ ها، چالش‌ ها و شخصیت‌ های گوناگون این ورزش آشنا می‌ کند.

قله (The Summit) 2012

«The Summit» مستندی درباره فاجعه کوه کی2 در سال 2008 است؛ حادثه‌ ای که در جریان آن یازده کوهنورد جان باختند یا ناپدید شدند. فیلم با استفاده از تصاویر مستند، گفت‌ و گو با بازماندگان و بازسازی برخی رویدادها، تلاش می‌ کند چگونگی وقوع این فاجعه را بررسی کند.

در این روایت، دشواری‌ های صعود به یکی از خطرناک‌ ترین قله‌ های جهان با تصمیم‌ های دشوار کوهنوردان، مشکلات فرود و شرایط مرگبار منطقه بالاتر از 8000 متر درهم می‌آمیزد. فیلم «قله» تنها بازگویی یک حادثه نیست؛ بلکه پرسش‌ هایی درباره خطرپذیری، مسئولیت فردی و گروهی و تصمیم‌ گیری در شرایطی مطرح می‌ کند که هر انتخاب می‌ تواند پیامدهایی جبران‌ ناپذیر داشته باشد.

خیزش دره (Valley Uprising) 2014

یک مستند هیجان انگیز و پرانرژی که به تاریخچه سنگ ‌نوردی در دره یوسیمیتی، یکی از مشهورترین مناطق سنگ‌ نوردی جهان، می‌ پردازد. این فیلم که در سال 2014 منتشر شد، با ترکیب تصاویر آرشیوی، مصاحبه با سنگ ‌نوردان افسانه ‌ای و صحنه‌ های سنگ ‌نوردی مدرن، یک روایت جذاب از تکامل این ورزش را ارائه می ‌دهد.

شرپا (Sherpa) 2015

کوه اورست صحنه دو فیلم بود که در سال 2015 منتشر شدند. فیلم «اورست (Everest)» که نمایشی از تراژدی سال 1996 بود و «شرپا» که تصویر بهتری از تنش ‌ها و خطرات موجود در کوهستان ارائه می‌ دهد.

فیلم «شرپا» (Sherpa، 2015) به زندگی و کار شرپاها در اورست و خطرهایی می‌ پردازد که برای آماده‌ سازی مسیر و انتقال بار گروه‌ های صعودکننده تحمل می‌ کنند. جنیفر پیدم، کارگردان فیلم، پس از درگیری سال 2013 میان گروهی از شرپاها و سه کوهنورد اروپایی، تصمیم گرفت فصل صعود 2014 را از نگاه شرپاها به تصویر بکشد.

در جریان فیلم‌ برداری، بهمن مرگبار آبشار یخی خومبو در 18 آوریل 2014 جان 16 شرپا را گرفت. این رویداد مسیر مستند را تغییر داد و آن را به بررسی شرایط کاری، خطرهای شغلی، حقوق و جایگاه شرپاها در صنعت صعودهای تجاری اورست کشاند.-

فیلم بر زندگی فوربه تاشی، راهنمای باتجربه شرپا که در آن زمان برای بیست‌ و دومین صعود خود به اورست آماده می‌ شد، تمرکز دارد و با بهره‌ گیری از تصاویر آرشیوی و گفت‌ و گو با خانواده تنزینگ نورگی، به پیوند فرهنگی و معنوی شرپاها با کوهستان نیز می‌ پردازد.

اورست (Everest) 2015

«اورست» فیلمی داستانی به کارگردانی بالتاسار کورماکور است که بر اساس رویدادهای واقعی فاجعه اورست در سال 1996 ساخته شده است. در این فیلم، دو گروه کوهنوردی به سرپرستی راب هال و اسکات فیشر برای صعود به بلندترین قله جهان تلاش می‌ کنند. اما در جریان فرود، توفانی سهمگین کوهنوردان را گرفتار می‌ کند و  آنان در تلاش برای زنده ماندن با آزمونی دشوار رو به رو می شوند.

فیلم با نمایش شرایط سخت ارتفاع بالا، سرمای شدید، کمبود اکسیژن و تصمیم‌های سرنوشت‌ساز راهنمایان و اعضای گروه، تصویری تأثیرگذار از خطرهای کوهنوردی در ارتفاعات ارائه می‌دهد. «اورست» افزون بر جنبه ماجراجویانه، به محدودیت توان انسان و دشواری تصمیم‌گیری در شرایط بحرانی نیز می‌پردازد.

مرو (Meru) 2015

«مرو» (Meru) مستندی محصول 2015 درباره تلاش سه کوهنورد، کنراد آنکر، جیمی چین و رنان اوزتورک، برای صعود از مسیر دشوار «باله کوسه(Shark’s Fin)» روی قله مرو مرکزی در هیمالیا است. این دیواره ترکیبی از سنگ، یخ و برف دارد و صعود از آن به مهارت فنی، آمادگی بدنی و توانایی تحمل شرایط دشوار نیازمند است. فیلم، تلاش نخست ناموفق گروه و بازگشت آن‌ ها برای صعودی دیگر را روایت می‌ کند و به دوستی، پایداری و بهای جسمی و روانی این ماجراجویی می‌ پردازد.

دیواره سپیده دم (The Dawn Wall) 2017

فیلم داستان تلاش دو کوهنورد حرفه‌ای برای صعود یکی از سخت ‌ترین مسیرهای سنگ‌ نوردی جهان را روایت می‌کند. این فیلم که در سال 2017 نمایش داده شد، ماجراجویی نفس‌گیر «تامی کالدول و کوین جورجسن» را در صعود به دیواره ال کاپیتان در پارک ملی یوسمیتی نشان می دهد.

ال کاپیتان، با ارتفاع بیش از 900 متر، یکی از نمادین‌ ترین صخره ‌های گرانیتی جهان است. «دیواره سپیده دم» نام مسیری است در این صخره که به دلیل شیب تند، صاف بودن سطح و نبود نقاط اتکا، یکی از چالش‌ برانگیزترین مسیرهای سنگ‌ نوردی در جهان محسوب می ‌شود.

صعود انفرادی آزاد (Free Solo) 2018

 مستند برنده جایزه اسکار در سال 2018. این فیلم داستان واقعی و باور نکردنی «الکس هانولد»، سنگ نورد و پیشگام سبک صعود انفرادی آزاد، را روایت می‌کند.

الکس هانولد در این مستند به دنبال تحقق بزرگ‌ ترین رویای خود، صعود انفرادی و بدون طناب از دیواره ال کاپیتان در پارک ملی یوسمیتی است.

فیلم، ما را در سفری نفس‌گیر با الکس همراه می‌کند و مراحل آماده ‌سازی او برای این صعود خطرناک را نشان می دهد، از تمرینات سخت و فشرده گرفته تا بررسی ‌های روانشناسی و مصاحبه با دوستان و خانواده‌ اش، همه چیز برای ما آشکار می ‌شود. در نهایت، لحظه موعود فرا می‌ رسد و الکس با اعتماد به نفس اما با احساسی عمیق از ترس، به سمت قله حرکت می‌کند.

کوهنورد (The Alpinist) 2021

این فیلم مستند داستان زندگی و ماجراهای «مارک آندره لکلرک»، کوهنورد جوان و با استعداد کانادایی را روایت می‌کند. این فیلم که توسط «پیتر مورتیمر و نیک روزن» کارگردانی شده، به بررسی سبک صعود انفرادی، در کوهستان‌ های دورافتاده می‌ پردازد و نشان می ‌دهد که چگونه لکلرک با جسارت و استعداد بی ‌نظیر خود، مرزهای کوهنوردی را جا به‌ جا کرد.

از هم گسیخته  (Torn) 2021

این فیلم یک مستند تاثیرگذار و شخصی درباره زندگی و مرگ «الکس لو» است که توسط پسرش «مکس» ساخته شده است. از هم گسیخته، به دنبال پاسخ به این سوال است که چرا «الکس لو» – که هنگام صعود در شیشاپانگما در سال 1999 ناپدید و در سال 2016 جسدش پیدا شد – به عنوان یک کوهنورد حرفه ‌ای و پدر خانواده، زندگی خود را وقف صعودهای پرخطر می‌کرد. فیلم با ترکیب تصاویر آرشیوی از الکس در حین صعود و مصاحبه با خانواده و دوستانش، تصویری جامع از زندگی شخصی و حرفه ‌ای این کوهنورد ارائه می‌ دهد. یکی از موضوعات اصلی فیلم، جستجوی الکس برای به دست آوردن معنا و هدف در زندگی از طریق کوهنوردی است.

14 قله: هیچ چیز ناممکن نیست (Nothing Is Impossible :14 Peaks) 2021

این فیلم درباره یکی از چشمگیرترین دستاوردهای کوهنوردی قرن است: صعود «نیرمال پورجا» به تمام 14 قله 8000 متری جهان در هفت ماه (رکورد پیش از او هفت سال بود). پورجا با شخصیت کاریزماتیک، اعتماد به نفس بالا (گاهی حتی مغرور) و سرسختی اش، تصمیم می گیرد کار بزرگی را انجام دهد. فیلم با تصاویر چشمگیر هیمالیا، تلاش گروه، تصمیم‌گیری در ارتفاع بالا و فشارهای خانوادگی و عاطفی پورجا را دنبال می‌کند.