پارچه گورتکس(Gore-tex) چیست؟

کوهنوردان برای صعود در شرایط بارندگی و برف، به پوششی نیاز دارند که در برابر نفوذ آب و باد مقاومت کند و در عین حال امکان خروج بخار رطوبت از داخل لباس را فراهم کند. به همین دلیل، تولیدکنندگان پوشاک و تجهیزات کوهنوردی از فناوری‌ های مختلف پارچه‌ های ضدآب و تنفس‌ پذیر، از جمله «گورتکس (GORE-TEX)»، استفاده می‌کنند. این فناوری از زمان عرضه نخستین محصولات تجاری در دهه ۱۹۷۰، جایگاه مهمی در تجهیزات فضای باز پیدا کرده است.

ساختار پارچه گورتکس 

نخست باید بدانیم که گورتکس یک نام تجاری برای مجموعه‌ای از فناوری‌های ضدآب، بادبند و تنفس‌پذیر است، نه نام یک نوع پارچه واحد. در نسل‌ های اولیه این فناوری، غشای اصلی از «پلی‌تترافلوئورواتیلن منبسط‌شده (ePTFE)» ساخته می‌ شد. باب گور در سال ۱۹۶۹ با کشش سریع PTFE به این ساختار ریزمتخلخل دست یافت و چند سال بعد، در سال ۱۹۷۶، نخستین محصولات تجاری GORE-TEX وارد بازار شدند.

غشای GORE-TEX در ساختارهای قدیمی ePTFE دارای میلیاردها منفذ بسیار ریز در هر سانتی متر مربع بود. این منافذ بسیار کوچک‌ تر از قطرات آب و بسیار بزرگ‌ تر از مولکول‌ های بخار آب هستند؛ بنابراین آب نمی‌ تواند به‌ سادگی از غشا عبور کند، در حالی که امکان خروج بخار آب به راحتی فراهم است. به همین دلیل، غشای GORE-TEX در برابر نفوذ آب و باد مقاوم است.

در نسل جدید GORE-TEX، از غشای ePE (پلی‌اتیلن منبسط‌شده) نیز استفاده می‌ شود که برای کاهش اثرات زیست‌ محیطی و حذف عمدی PFAS (گروهی از مواد شیمیایی بسیار پایدار و دیرتجزیه) از ساختار غشا طراحی شده است. بنابراین امروزه نمی‌ توان همه محصولات GORE-TEX را دارای غشای PTFE دانست.

در کوهپیما بخوانید: راهنمای خرید کیسه خواب

گورتکس چگونه عمل می­ کند؟

GORE-TEX در لباس‌ ها و تجهیزات مختلف به شکل یک غشای مستقل استفاده نمی‌ شود، بلکه غشا با لایه‌ های پارچه‌ ای ترکیب می‌ شود و یک «لمینت (Laminate)» را تشکیل می‌ دهد. بسته به نوع محصول و کاربرد آن، این ساختار می‌ تواند دو، دو و نیم یا سه‌ لایه باشد. همچنین در برخی محصولات از ساختار Z-Liner استفاده می‌ شود.

• ساختار دو لایه: در این ساختار، غشای گورتکس به پارچه بیرونی متصل است و یک آستر جداگانه از داخل از آن محافظت می‌ کند. این ساختار راحت و نسبتا سبک است و در لباس های روزمره و طبیعت گردی استفاده می شود.
• ساختار دو و نیم لایه: در این ساختار، غشای ضدآب با پارچه بیرونی لمینت می‌ شود و در سمت داخلی، به‌جای یک پارچه آستر کامل، از یک لایه بسیار نازک محافظ استفاده می‌ شود. این ساختار نیز وزن و حجم کمتری از سه لایه دارد.
• ساختار سه لایه: در این روش، پارچه بیرونی، غشا و لایه پشتی داخلی به یکدیگر متصل می‌ شوند و در نتیجه یک ساختار یکپارچه ایجاد می‌ کنند. این ساختار معمولا برای استفاده‌ در آب و هوای سخت‌ تر، که دوام و مقاومت در برابر سایش اهمیت بیشتری دارد، مناسب‌ تر است، به ویژه لباس های فنی کوهنوردی و آلپاین.
• ساختار Z-Liner: در این روش، غشا به یک پارچه حامل سبک متصل می‌ شود و این مجموعه به‌ صورت نسبتا آزاد بین پارچه بیرونی و آستر داخلی لباس قرار می‌ گیرد. این ساختار آزادی بیشتری در طراحی لباس و احساس راحتی متفاوتی فراهم می‌ کند، اما با ساختار سه‌ لایه یکی نیست و نباید آن را نسخه سبک‌ تر یا کم‌ دوام‌تر سه‌ لایه دانست.

در بسیاری از محصولات گورتکس، سطح پارچه بیرونی با پوششی به نام DWR (Durable Water Repellent)، یا «آب‌گریز بادوام»، اندود می‌شود. DWR باعث می‌ شود قطرات آب روی سطح پارچه جمع شوند و به‌ جای نفوذ و خیس‌ کردن پارچه بیرونی، روی آن بلغزند. این پوشش با گذشت زمان و در اثر استفاده، شست‌ و شو و تماس با آلودگی و چربی کاهش می‌ یابد و ممکن است نیاز به فعال‌ سازی مجدد یا تجدید داشته باشد. می ­توان آن را در خانه با اسپری ضدآب بازسازی کرد.

از دست رفتن DWR به‌تنهایی به معنای از بین رفتن ضدآبی غشا نیست، اما می‌تواند راحتی و عملکرد تنفس‌پذیری لباس را کاهش دهد.

مزایای گورتکس

• مقاومت بالا در برابر نفوذ آب
• مقاومت در برابر باد
• امکان خروج بخار رطوبت از داخل لباس
• دوام مناسب در بسیاری از ساختارها و محصولات
• تنوع ساختارها و فناوری‌ ها برای کاربردهای مختلف، از لباس‌ های سبک تا پوشاک فنی برای شرایط سخت

معایب پارچه gore-tex

• بسیاری از محصولات گورتکس نسبت به لباس‌ های ساده‌ تر ضدآب، قیمت بالاتری دارند.
• تنفس‌ پذیری به معنای خروج نامحدود عرق نیست و در فعالیت‌ های شدید، به‌ ویژه در هوای گرم و مرطوب، ممکن است لباس همچنان در داخل مرطوب شود.
• عملکرد لباس تنها به غشای GORE-TEX وابسته نیست و طراحی لباس، پارچه بیرونی، DWR، درزهای آب‌ بندی‌ شده و شرایط محیطی نیز اهمیت دارند.
• DWR دائمی نیست و در اثر استفاده و شست‌ و شو به مرور کاهش می‌ یابد و ممکن است نیاز به احیا یا تجدید داشته باشد

فناوری‌ های GORE-TEX در محصولاتی مانند لباس‌ های بارانی و هاردشل، شلوار، کفش، دستکش و برخی تجهیزات کوهنوردی و طبیعت گردی به کار می‌ روند. نوع غشا و ساختار لمینت بسته به محصول و کاربرد متفاوت است.

این مقاله از کوهپیما را بخوانید: اصول پوشش زمستانی در کوهنوردی

شست و شو و نگهداری از پارچه گورتکس

• همیشه ابتدا دستور شست‌ و شوی درج‌ شده روی برچسب لباس را بررسی کنیم.
• برای لباس‌ های GORE-TEX معمولا شست‌ و شو با ماشین لباسشویی و آب گرم حدود ۴۰ درجه سانتی‌ گراد، با مقدار کمی شوینده مایع توصیه می‌ شود.
• از پودرهای شوینده، نرم‌کننده، سفیدکننده و لکه‌ بر استفاده نکنیم.
• لباس را می‌ توان با دمای ملایم در خشک‌ کن یا به صورت طبیعی خشک کرد. پس از خشک‌ شدن، حدود ۲۰ دقیقه خشک‌ کردن با حرارت ملایم می‌ تواند به فعال‌ شدن دوباره DWR کمک کند.
• اگر خشک‌ کن در دسترس نیست، می‌ توان لباس خشک را با حرارت ملایم و «بدون بخار» اتو کرد و برای جلوگیری از تماس مستقیم اتو با لباس، پارچه‌ای روی آن قرار داد.

توجه داشته باشیم که دستور سازنده لباس همیشه بر توصیه‌ های عمومی مقدم است؛ زیرا روش نگهداری ممکن است بر اساس نوع محصول متفاوت باشد.

در کوهپیما بخوانید: پارچه تنفس پذیر چیست؟

برندهای جایگزین‌ گورتکس

GORE-TEX  تنها فناوری مورد استفاده برای ساخت پوشاک ضدآب و تنفس‌ پذیر نیست. شرکت ‌ها و برندهای مختلف از غشاها و فناوری ‌های متفاوتی برای دستیابی به ترکیبی از ضدآبی، تنفس‌ پذیری، دوام و وزن پایین استفاده می‌کنند.

برای مثال، «eVent» از فناوری غشایی خود برای ساخت پارچه ‌های ضدآب و تنفس ‌پذیر استفاده می ‌کند. «FUTURELIGHT» فناوری شرکت The North Face است و «Pertex Shield» نیز در طیف وسیعی از پوشاک ضدآب و سبک به کار می‌رود.

در کنار این فناوری‌ ها، «H₂No» شرکت Patagonia نیز وجود دارد؛ اما باید توجه داشت که H₂No نام یک غشای خاص نیست، بلکه استانداردی برای ارزیابی عملکرد مواد و محصولات ضدآب این شرکت است.

بنابراین هنگام مقایسه محصولات، بهتر است به جای توجه صرف به نام برند، مشخصات محصول مانند میزان ضدآبی، تنفس‌ پذیری، دوام، وزن، ساختار لمینت و نوع استفاده را نیز در نظر گرفت.